Best stories from Pakistan: Sacrificial goat

લેખકનો જન્મ ૧૯૦૬માં લુધિયાણામાં થયો અને ૧૯૯૦માં એમનું અવસાન થયું. એમની પહેલી વાર્તા ૧૯૪૦માં લખન્‍ઉથી પ્રસિદ્ધ થતી સાહિત્યિક પત્રિકા ‘નિગાર’માં છપાઈ. આમ તો એ સઆદત હસન મંટો, રાજિન્દર સિંહ બેદી, કૄષ્ણ ચંદ્ર, ઇસ્મત ચુગતાઈ અને અહમદ નસીમ કાસમીના સમકક્ષ લેખક હતા પણ સમીક્ષકોએ એમના પર બહુ ધ્યાન ન આપ્યું. એમના ત્રણ વાર્તાસંગ્રહ અને એક નવલકથા પ્રકાશિત થયાં છે.

આભારઃ

આ વાર્તાનો અનુવાદ કરવાની સહર્ષ પરવાનગી આપવા બદલ પ્રકાશક – સાક્ષી પ્રકાશન, એસ. ૧૬. નવીન શાહદરા, દિલ્હી, ૧૧૦૦૯૫ નો આભાર.

પ્રકાશકનો સંપર્કઃ

ઑફિસઃ ૦૧૧-૨૨૩૨-૪૮૩૩.
મોબાઇલઃ ૦૯૮૧૦૪૬૧૪૧૨.
ઇ-મેઇલઃ goelbooks@rediffmail.com .

પુસ્તક સંબંધી વિવરણઃ

‘પાકિસ્તાન કી સર્વશ્રેષ્ઠ ઉર્દૂ કહાનિયાં’

(ભાગ ૧) ISBN-81-86265-23-6 (કિંમતઃ રૂ. ૧૨૫)
(ભાગ ૨) ISBN-8186265-42-2 ((કિંમતઃ રૂ. ૧૨૫)

કુરબાનીનો બકરો

– સૈયદ અનવર હુસૈન ‘અનવર’

મારા દોસ્તના અખબારની ઑફિસ ક્યાં છે? ગામમાં મારો એક દોસ્ત હતો. એની પાસે એક બકરો હતો. અખબારની ઑફિસના દરવાજે એક અલમસ્ત, મસમોટો બકરો ઊભો હતો અને એની પાસે એક માણસ બેભાન પડ્યો હતો. દરવાજા સામે લોકોની ભીડ એકઠી થઈ ગઈ હતી.

હું જલદી જલદી ભીડ તરફ આગળ વધ્યો. ઓહો ! બકરા પાસે બેભાન પડ્યો છે તે તો મારો દોસ્ત છે અને એને ભાનમાં લાવવાની મથામણ કરે છે તે અખબારનો આસિસ્ટન્ટ ઍડિટર છે. આસિસ્ટન્ટ એડીટરે મને કહ્યું કે એની પત્નીએ ધમકી આપી હતી કે એ જો આજે કુરબાનીનો બકરો નહીં લાવે તો એ હંમેશ માટે પીયર ચાલી જશે. આ સાહેબ બકરો ખરીદવા ગયા પણ કિંમત પૂછી તો બેભાન થઈ ગયા.

એકાએક મારું ધ્યાન પેલા અલમસ્ત પહેલવાન જેવા બકરા પર ગયું. હું મારા દોસ્તને, દોસ્તના અખબારને, અખબારની ઑફિસને ભૂલીને એકીટશે બકરાને જોતો રહ્યો…જોતો રહ્યો.

અને મને અમારો ડબ્બુ યાદ આવી ગયો. ડબ્બુ પણ તદ્દન આ બકરા જેવો જ હતો. આવો જ કદાવર અને અલમસ્ત. બન્ને બકરાના વાળમાં સફેદ અને કાળાં ચકતાં બનેલાં હતાં. ફેર એ હતો કે ડબ્બુનાં ચકતાં મોટાં હતાં. ડબ્બુની માનું નામ ચિતલી હતું. એના આખા શરીરે સફેદ અને કાળાં ધાબાં હતાં. કપાળ પર બે સફેદ ડાઘ હતા; એક નાનો અને એની નીચે બીજો લંબાઈમાં ફેલાયેલો હતો. લોકો એને ચાંદ તારાનું નિશાન માનતા હતા. એક છાપાએ તો ચિતલીના બે ફોટા છાપ્યા. અને એની નીચે લખ્યું કે ગેંદા ભરવાડ પાસે એક બકરી છે, એના કપાળમાં ચાંદ-તારાનું નિશાન છે. ગેંદાની ઝૂંપડી મારી ઝૂંપડી પાસે જ હતી એટલે મને પણ થયું કે આવી બકરી તો મારે પણ જોવી જોઈએ.

જે દિવસે ગેંદા ભરવાડની બકરીના ફોટા છાપામાં છપાયા તે દિવસે હું બહુ ઉદાસ હતો. એ દિવસે મારે ઘરે તેરમા બાળકનો જન્મ થયો હતો. હવે મારી ઝૂંપડીમાં પંદરની વસ્તી હતી. ઘરમાં વધારે બાળકો હતાં એનું મને બહુ દુઃખ નહોતું. અલ્લાહની મહેરબાનીથી હું એક ઑફિસમાં પટાવાળો હતો. શરૂઆતમાં તો મેં છાપાં અને મૅગેઝિનોમાં વાર્તાઓ લખીને મારી આવક વધારવાની કોશિશ કરી. પણ છાપાં અને મૅગેઝિનોએ મને કાણી કોડીયે ન પરખાવી ત્યારે મેં વાર્તાઓ લખવાનું બંધ કરીને અરજીઓ, પત્રો અને મનીઑર્ડરો લખવાનું શરૂ કરી દીધું આવક વધી એટલે મેં બળકોને ભણાવ્યાં પણ ખરાં એટલું જ નહીં, હું પણ પ્રાઇવેટમાં ભણ્યો. અને મારી મોટી દીકરી સાથે પરીક્ષા પણ આપી અને ઇસ્લામિયતમાં એમ. એ. કરી લીધું. હવે હું એક કૉલેજમાં પ્રોફેસર છું અને નવી કરાચીમાં રહું છું, જે જૂની કરાચી કરતાં પણ બદતર છે.

આમ તો તેરનો આંકડો અશુભ મનાય પણ મારી પત્નીએ મહેરબાની કરી અને તેરમી સુવાવડમાં જોડકાંને જનમ આપ્યો. હવે હું સાત દીકરી અને સાત દીકરાનો બાપ છું.

પણ…હું આડવાતે ચડી ગયો. મૂળ વાત એ હતી કે હું ગેંદા ભરવાડની ઝૂંપડીમાં જતો હતો. ઝૂંપડીમાં એક ખાટલી હતી તે છોકરાંને સુવડાવવાની ઝોળી જેવી થઈ ગઈ હતી. એના ઉપર ફાટેલી શેતરંજી બિછાવેલી હતી. સીંદરીની વચ્ચેથી ઓશીકાની ફાટેલી ખોળ નીચે ડોકિયાં કરતી હતી. ખાટલીની આસપાસ બકરીઓની લીંડી વેરવીખેર હતી અને એમના પેશાબની ગંધ ફરસ પર રેલાઈ ગઈ હતી.

તોબા ! આ દુર્ગંધમાં ગેંદાએ એની આખી જિંદગી કાઢી નાખી. લડાઈમાંથી પાછો આવ્યો ત્યારે પત્ની ત્રણ છોકરાંને છોડીને ભાગી ગઈ હતી. કોગળિયું આવ્યું તેમાં ત્રણેય છોકરાં અને ગેંદાનો બાપ મરી ખૂટ્યાં. માંદી માએ ખાટલો પકડી લીધો હતો. દીકરો જંગમાંથી પાછો આવ્યો એની ખુશી સહન ન કરી શકી. દીકરો એની બાઝીને પડ્યો રહ્યો અને એનો હાથ દીકરાના ચહેરા પર જ કાયમ માટે સ્થિર થઈ ગયો. ગેંદો બકરીઓને લઈને પાકિસ્તાન આવી ગયો હતો. હવે એ ઝૂંપડીમાં બકરીઓને પરિવારની સભ્ય માનીને રહેતો હતો. બકરીઓ એને માણસ કરતાં પણ વધારે વહાલી હતી.

મારી સામે બકરીઓનું ઝૂંડ બેઠું હતું તેમાંથી એક સફેદ માથાવાળા બકરાની દાઢીમાં હલચલ થઈ અને એ બે પગે ઊભો થઈને મારી તરફ આવ્યો. મને ખ્યાલ આવ્યો કે એ તો ગેંદો પોતે જ હતો. ગેંદાના વાળ સફેદ છે અને એની બક્કર દાઢી છે. જેની દાઢી બકરા જેવી હોય તેને બક્કર દાઢી કહેવાય.

મેં કહ્યું, “ગેંદાચાચા, ખુશખબર છે. મારે ઘરે બેલડું થયું. અલ્લાહની મહેરથી મારે ઘરે હવે ચૌદ બાળકો છે.” પછી એની બક્કર દાઢી ધ્રૂજવા લાગી. “તારા મોઢામાં અંગાર… એમાં ખુશખબર શું? છોકરાં જ થયાં છે, બકરીઓ તો નહીં.” પછી ગોદડી નીચે મેં છુપાવેલી દેગચી હાથમાં લીધી. એ કંઈ ન બોલ્યો. દૂધભરેલી બાલટી મારી સામે રાખી દીધી. હવે એની બક્કર દાઢી ધીમેધીમે હાલવા લાગી. “તું અંદર આવ્યો ત્યારે હાથમાં ગ્લાસને બદલે દેગચી હતી એટલે હું સમજી તો ગયો જ કે બહુબેટીએ કંઈ ગરબડ કરી છે.”

મેં કહ્યું, બસ્સેર…આજથી રોજ બે સેર દૂધ આવશે.

બક્કર દાઢી વળી હાલી. “મારું માન તો એક બકરી લઈ જા. બસ્સેર દૂધ લઈશ તેમાં મને ખોટ છે.”

“કેમ? હું પૈસા આપીશ ને !”

“પૈસા તો તું ગ્લાસમાં દૂધ લઈ જાય છે ત્યારે પણ આપે જ છે. પણ આ દૂધ તો બહુબેટી માટે જશે.” ગેંદો થોડી વાર શાંત રહ્યો. પછી એની આંખમાંથી તણખા ઝર્યા. બક્કર દાઢી જોરજોરથી હાલવા લાગી. “ડંગર દેયા પુત્રા! ( ઢોરની ઓલાદ), જાલમા! ખવીસા! તેં બહુબેટીનાં બે બચ્ચાં બકરીની જેમ પેદા કરીને એની કમર તોડી નાખી છે. તું એને બકરી સમજે છે. તારી કબર જેવી ઝૂંપડીમાં એ એકલી પડી કણસે છે. આ દૂધ બહુબેટી માટે છે. એના પૈસા હું નહીં લઉં.” પછી ગેંદો ચુપ થઈ ગયો. કંઈ બોલ્યા વગર દેગચીમાં દૂધ રેડવા લાગ્યો. થોડી વારે ફરી બક્કર દાઢી જરા ધ્રૂજી, “પણ તું મારું નુકસાન ભરપાઈ કરવા માગતો હો તો મારી વાત માન અને બકરી લઈ જા. એનો ખર્ચો દૂધના ખર્ચા કરતાં ઓછો આવશે. બીજાં છોકરાંઓને બહુબેટી પાસેથી હટાવીને બકરીનાં આંચળે વળગાડી દેજે.”

હું ગેંદાચાચાની નિઃસ્વાર્થ સહાનુભૂતિથી અભિભૂત થઈ ગયો. “ચાચા, બકરી લઈ જઈશ અને એની કિંમત હપ્તેથી ચૂકવીશ.”

ગેંદાચાચા ફરી ભડક્યા. “અરે, બેવકૂફા, ગદ્‍યા-દા પુત્તર, દૂધના પૈસા નથી લેતો તો બકરીના કેમ લઈશ? લઈ લે એક બકરી પસંદ કરીને. વસૂકી જાય ત્યારે એને છોડી જજે અને બીજી લઈ જજે.” હું ગળગળો થઈ ગયો. મારે તો ચિતલીના માથા પરના ચાંદ-તારા પણ જોવા હતા. ગેંદાચાચાએ આંગળી ચીંધીને કહ્યું, “જો, આ રહી ચિતલી. એના માથાના ચાંદ-તારા જોવા માટે કાલથી લોકો ઊમટી પડ્યા છે. એક જણ એક હજાર આપવા તૈયાર છે, એક જણ ત્રણ હજાર…!”

મેં ચિતલી પાસે જઈને ધ્યાનથી જોયું. “ગેંદાચાચા, લોકો મૂરખ છે. આ ચાંદ-તારાનું નિશાન નથી. બે સફેદ ડાઘ છે. નીચેનો ડાઘ થોડો લાંબો છે અને ઉપરનો ગોળ. છાપાંવાળાને કંઈ ન મળ્યું તે આ ડાઘને જ સમાચાર બનાવી દીધા. તું લોકોની મૂર્ખાઈનો ફાયદો લે અને ત્રણ-ચાર હજાર, જે મળે તે, લઈ લે ને!”

બક્કર દાઢી ફરી ધ્રૂજી. “અરે મૂરખ, બકરીનાં મોલ ન હોય. એ અણમોલ હોય. તને તો કોઈ વાંઝિયો શેઠ બે હજાર આપે તો તું તો તારાં બેલડાંને પણ કોઈના હાથમાં સોંપી દઈશ. બકરીની કિંમત ન અંકાય. એ તો દૂધની નહેરો છે. આ ચિતલી તો સૌથી નોખી છે. એને લીંડી-પેશાબની વાસ પસંદ નથી. જો, બધી બકરીઓ અહીં છે અને એ એકલી આઘી ઊભી છે.”

હું ચિતલી પર મમતાથી હાથ ફેરવવા લાગ્યો. એની નીચે ગેંદો ગોદડી પાથરતો તે બહાર સુકાતી હતી. ચિતલીએ ગોદડી પર પેશાબ કર્યો હતો કે શું?

ગેંદાચાચાએ કહ્યું, “એ કદી ગોદડી બગાડતી નથી. સવારે એને દોહી લીધા પછી ગોદડી હટાવી બહાર વરગણીએ નાખી દઉં છું. ચિતલીને બેસવું હોય તો મોઢેથી ગોદડી ખેંચીને એના ઉપર બેસી જાય છે.”

મેં જોયું કે એકલી ચિતલી સાફ જગ્યાએ ઊભી છે અને બાકીની બકરીઓ લીંડી-પેશાબ વચ્ચે જ બેઠી વાગોળ્યા કરે છે. મેં કહ્યું “ગેંદાચાચા, તું બધીને ખૂંટે કેમ બાંધતો નથી? તારી ચિતલી પણ ખૂંટે બંધાયેલી હોય તો ગોદડી તો ન ખેંચે, પોતાના બેસવા માટે…”

“અરે ગાંડા, બકરીઓ તો મારું ખાનદાન છે, હું એનો માલિક નથી. આઝૂંપડી એમની છે, મારી નહીં. ઝૂંપડીમાં એ સાવ આઝાદ છે. જેમ મરજી પડે તેમ ભલે કરે ને!”

એવામાં એક લાલ રંગની બકરીએ ગળામાંથી ખાંસવા જેવો અવાજ કાઢ્યો. ગેંદાની આંખોમાં ચિંતા તરી આવી. “લાલી બીચારીને કાલથી તાવ છે. સખત સળેખમ છે. એને આજે મુલેઠી, કાળી દ્રાક્ષ, ગોળ અને જોશાંદા પીવડાવીશ.” એણે લાલીની પાસે જઈને એના પર હાથ ફેરવ્યો.

એ દરમિયાન હું ઝાડ પરથી ગોદડી લઈ આવ્યો. ચિતલીની સામે પાથરતાં જ એ અમારી સામે મોઢું કરીને એના પર બેસીગઈ. હું બહુ રાજી થઈ ગયો. મેં કહ્યું, “ગેંદાચાચા, મને ચિતલી આપી દે.”

એક ક્ષણ તો ગેંદાચાચાનો ચહેરો વિલાઈ ગયો. પછી ચહેરા પર ક્રોધ અલપઝલપ ડોકાયો. એકાદ ક્ષણ પછી એણે કહ્યું, “લઈ જા, ચિતલીને…”

ઘરે આવ્યો અને હાકોટો મારીને કહ્યું, “ અરી ઓ મુન્નીની અમ્મા, જો, તારા માટે બકરી લઈ આવ્યો છું.” એ વખતે બે-ત્રણ છોરાં એનાં થાનેલાં પર ચોંટેલાં હતાં. એ ઊઠીને બેઠી થઈ ગઈ.

“ક્યાંથી લઈ આવ્યો?”

“ગેંદાચાચાએ આપી દીધી, તારા માટે.”

મુન્નીની અમ્માએ આશીર્વાદ વરસાવ્યા,”ગેંદાચાચા, ખુદા તારું ભલું કરે”

નવા મહેમાનને જોઈને છોકરાં તો ઘેલમાં આવી ગયાં. એમના તો દિવસો બકરી સાથે રમવામાં અને એની સેવાચાકરી કરવામાં વીતવા લાગ્યા. પછી ચિતલીને દિવસો ચડ્યા. પણ એ દિવસે હું ઘરે પાછો આવ્યો ત્યારે ચિતલી નીચે ચત્તીપસટ પડી હતી. એણે એક બચ્ચાને જનમ આપી દીધો હતો. એનું પેટ ચડી આવ્યું હતું. શ્વાસ લેવા ટળવળતી હતી. થોડી વારે એનો શ્વાસ તૂટી ગયો.

મેં ગેંદાચાચાને બોલાવવા માટે મારા મોટા દીકરાને મોકલ્યો હતો. એ આવ્યો અને બકરીને તપાસીને મારી સામે તીખી નજરે જોઈને બોલ્યો, “તેં એને મારી નાખી. હજી બીજું બચ્ચું પેટમાં જ છે. મને વહેલો બોલાવ્યો હોત તો બચ્ચું અને મા બન્નેને બચાવી લેત.” એનો ગુસ્સો માતો નહોતો.

મારી પત્નીએ પણ વીનવણીના સૂરમાં કહ્યું, “ગેંદાચાચા, અમારી ભૂલ થઈ, માફ કરો” એ રોવા લાગી. ગેંદાએ એના તરફ ફરીને નરમ અવાજે કહ્યું, “દીકરી, થઈ ગયું તે થઈ ગયું, પણ તું જરાય દુઃખી ન થજે. તારી પોતાની તબીયત તો જો. કેવી સુકાઈને કાંટા જેવી થઈ ગઈ છો!”

ગેંદો ઝૂંપડીમાં ગયો અને એક કાળી બકરી લઈ આવ્યો. નવું જન્મેલું બચ્ચું હજી ઊભા થવા મથતું હતું. એની પાસે એણે કાળીને ઊભી રાખી દીધી. એ બચ્ચાને ચાટવા લાગી. બચ્ચું પણ એનાં થનને ચસચસ ચૂસવા લાગ્યું.

ડબ્બુ એની મા ચિતલી જેવો જ સુંદર હતો અને સફાઈપસંદ પણ એવો જ. થોડા દિવસોમાં તો અમારો ડબ્બુ આખી ખુલ્લી જગ્યામાં છોકરાંઓ સાથે દોડતો થઈ ગયો. રાતે એ મારી સાથે ચાદરમાં ઘૂસીને સૂતો. પછી મોટો થઈ ગયો અને મારી ચાદરમાં સમાતો નહોતો ત્યારે છોકરાંઓએ એના માટે સામે બદામના ઝાડ નીચે એક ગાદલું પાથરી આપ્યું. હવે એ ત્યાં સૂવા લાગ્યો.

આમ પણ કુરબાનીના બકરાને બહુ પ્યારથી રાખવાનો હોય છે. ખુદા પોતાના બંદાઓ પાસેથી એમની ઉત્તમમાં ઉત્તમ ચીજ માગે છે. ખુદાએ પયગંબર ઇબ્રાહીમને બલિ ચડાવવા કહ્યું ત્યારે કહ્યું કે તારી સૌથી પ્રિય ચીજની કુરબાની દે. ઇબ્રાહીમ એમના પુત્ર ઇસ્માઈલને બહુ ચાહતા હતા એટલે કુરબાનીના બકરાને પુત્રની જેમ પ્રેમ કરવો જોઈએ.

અને મને તો ડબ્બુ સાથે દીકરાઓ કરતાં પણ વધારે પ્રેમ હતો. દીકરાઓ તો નકામા નીકળ્યા. મેં ફેરી કરી કરીને એમની સ્કૂલની ફી એકઠી કરી પણ એક પણ દીકરાએ મૅટ્રિક સુધી પહોંચવાની જહેમત ન લીધી. ખરું પૂછો તો, ડબ્બુ તો મને મારી દીકરીઓ કરતાં પણ વધારે વહાલો હતો. જો કે, દીકરીઓ દીકરાઓ કરતાં બહુ સારી હતી. મોટી દીકરીએ પોતે તો મૅટ્રિક કર્યું, તે સાથે મને પણ કરાવ્યું. હવે સગાંવહાલાંમાંથી કોઈ પોતાના દીકરા માટે એને લેવા તૈયાર નહોતું કારણ કે એ ભણેલી હતી અને ટીચર હતી. બકરી-ઈદને દિવસે દીકરીઓની કુરબાની દેવાનું ચલણ હોત તો સારું થાત. છોકરીઓને તો આપણા સમાજમાં રોજ કુરબાન કરીએ છીએ, પણ બકરી ઈદને દિવસે એમની કુરબાની આપી શકાતી નથી.

મને એ વિચારથી સાંત્વન મળતું કે ડબ્બુ પોતાના પ્રાણની આહુતિ આપીને મને મારા અનેક ગુનાઓમાંથી બચાવી લેશેઃ એ મારા ગુનાઓના બોજ સાથે મને પોતાના ખભા પર લાદીને પુલ-એ-સિરાત (નરક પર બનેલો પુલ) પાર કરાવીને જન્નતમાં મારી જગ્યા પાકી કરી દેશે. ક્યારેક એ વિચાર પણ આવતો કે ઇસ્લામી દુનિયાનો આનંદનો તહેવાર હશે તે દિવસે મારો હીરો, મારો ડબ્બુ બલિ ચડી જશે. આ વિચાર આવતાં મારી આંખોમાંથી આંસુ વહી નીકળતાં. મારી આંખો ડબ્બુની આંખમાં સ્વજનોથી કાયમ માટે દૂર જતા મુસાફરની ઉદાસી જોતી હતી. પ્રેમની ઊંચાઈએ જ ત્યાગનો સાદ સંભળાય છે. ઊંચા ઉદ્દેશ્યને પહોંચવું હોય તો માયામમતાનો ત્યાગ કરવો પડે છે. એ જ છે કુરબાનીનો, બકરી ઈદનો સંદેશ.

બકરી ઈદને દિવસે મેં મારાં જે સગાંસંબંધી કુરબાની નહોતાં આપતાં એમને પણ આમંત્રણ આપ્યું હતું. બધાં આગલા દિવસે જ આવી ગયાં હતાં. આખી સાંજ છોકરાં અને ડબ્બુ પોતાના ખેલ દેખાડતાં રહ્યાં. અમે સૌ ચિતલી અને ડબ્બુની જ વાતો કરતાં રહ્યાં.

સવારે નમાજ પછી બાળકો ડબ્બુને કુરબાની માટે તૈયાર કરવા ઝૂંપડીમાં લઈ ગયાં અને હું કસ્સાબ (કસાઈ)ને લેવા ચાલ્યો ગયો. પાછો આવ્યો ત્યારે પુરુષો અને છોકરાંઓથી ઘેરાયેલો ડબ્બુ બદામના ઝાડ નીચે ઊભો હતો. એના ગળામાં હાર હતો, શીંગડાં પર ચાંદી જેમ ચમકતો કાગળ ચોંટાડેલો હતો. શરીરે મેંદીનાં છાંટણાં દેખાતાં હતાં. મને જોઈને એ મારા તરફ ઊછળીને ભાગ્યો પણ એક ઝટકા સાથે અટકી ગયો. આજે એને ઝાડ સાથે બાંધી રાખ્યો હતો. એને મનફાવે તેમ ફરવાની આજે આઝાદી નહોતી.

હું ડબ્બુ પાસે ગયો અને એને પંપાળ્યો. મેં છોકરાઓને પૂછ્યું, “ડબ્બુને કોણે બાંધ્યો છે?” કોઈએ જવાબ ન આપ્યો. અમારા કુટુંબના એક મુરબ્બી બોલ્યા, “મિયાં, હવે એની કુરબાનીનો વખત છે. હમણાં સુધી તો એ રમતો જ હતો. ખાટલે ચડીને ડાન્સ કરતો હતો. હવે એના રમતિયાળપણાને કાબુમાં રાખવા માટે બાંધવો પડ્યો છે.” વડીલ બોલ્યા, “હવે એનું ધ્યાન દુનિયાની વાતોમાંથી ખુદા તરફ વાળવાની પણ જરૂર છે.”

પછી મને છોડીને એમણે સીધી જ કસ્સાબ સાથે વાત શરૂ કરી. “ અરે ભાઈ, આ ઝાડ નીચે જ કુરબાની થશે. બકરાનું લોહી બદામ માટે સારું ખાતર પણ ગણાય.”.

કસાઈએ સાંકળ ખેંચીને ડબ્બુને મારાથી દૂર કરી દીધો. બદામના ઝાડ પાસે લઈ ગયો. એના ગળામાંથી હાર કાઢીને ડાળીએ લટકાવી દીધો. મારા મોટા દીકરાએ કસાઈના કહેવા પ્રમાણે ડબ્બુના પાછલા પગ પકડી લીધા. બીજો દીકરો આગલા પગ પકડવા ગયો તો ડબ્બુએ એને શિંગડે ચડાવીને દૂર ભગાડી દીધો. હવે ડબ્બુ બધાથી બચીને મારા તરફ ભાગ્યો પણ મારા દીકરાઓ અને કસાઈએ એને પટકીને દબાવી દીધો.

ડબ્બુએ મારી તરફ જોઈને દરદભર્યો ચિત્કાર કર્યો. મેં કહ્યું, “થોભો, થોભો. એમ નહીં. મને બહાર જવા દો પછી કરજો” બધાને નવાઈ લાગી કે હું શું કહેતો હતો. વડીલ પણ ઘૂરક્યા.

હું ચાલતો થયો ત્યાં તો ડબ્બુ ઊછાળતો મારી પાસે આવી ગયો. કસાઈએ મને કહ્યું “મિયાં, એમ કરો, અલ્લાહની રાહમાં કુરબાનીનો સંકલ્પ કરીને તકબીર અને કલમા તો પઢો. એણે તેજ ધારવાળો છરો મારા હાથમાં મૂક્યો. મેં છરો પકડીને કલમો પઢી દીધો. અને બહાર નીકળી ગયો.

બહાર તો ગયો, પણ બહુ દૂર નહીં. મારે દૂર ચાલ્યા જવું જોઈતું હતું. અહીં તો મને ડબ્બુનો આર્તનાદ સંભળાતો હતો. હું દોડતો અંદર આવ્યો.

“નહીં આ નહીં થાય. કુરબાની નથી આપવી.” કસ્સાબનો છરો ડબ્બુના ગળા પાસે અટકી ગયો. હવે વડીલ ઊકળી ઊઠ્યા. “આ તું શું કહે છે? ગાંડો તો નથી થયો ને? તું તો બહાર ચાલ્યો ગયો હતો તો પાછો અંદર કાં આવ્યો?”

મારી પત્ની પણ ઊછળી પડી. “ફૂફા અબ્બા! એ તો મૂર્તિદ (ધર્મભ્રષ્ટ) અને મુલહિદ (નાસ્તિક) છે. એમણે તો આખી જિંદગી કુફ્રની (ઈશ્વર વિરોધી) વાતો કરીને મારું જીવતર રોળી નાખ્યું છે. એનું સાંભળજો નહીં અને કુરબાની કરો.”

ફૂફા અબ્બાની સાથે કસ્સાબ અને મારા બે દીકરા ડબ્બુને પકડવા મારી તરફ આગળ વધ્યા. મેં ઝાડ પાસે પડેલો છરો ઉપાડી લીધો. બધા પાછળ હટી ગયા.

ડબ્બુને લઈને હું ગેંદાચાચાની ઝૂંપડ્ડી તરફ ધસી ગયો. એમના નામની હાક મારી એટલે ચાચા બહાર આવ્યા. મેં કહ્યું, “ચાચા ઈદ મુબારક…!” એ વખતે મારા અવાજમાં મેં રુહાનિયત(આધ્યાત્મિકતા)નો અનુભવ કર્યો. હું એમને ભેટી પડ્યો અને કોણ જાણે કેમ, એમના ખભે માથું રાખીને ધ્રૂસકે ને ધ્રૂસકે રોવા લાગ્યો. રોતાં રોતાં જ હું બોલ્યો, “ આ લો, તમારા ડબ્બુને સંભાળો. તમારી ચિતલીને તો બચાવી ન શક્યો, પણ આ ડબ્બુને બચાવીને લઈ આવ્યો છું.”


(અનુવાદ અને સંક્ષિપ્ત રજુઆતઃ દીપક ધોળકિયા)
%d bloggers like this: