Martyrs of Indian Freedom Struggle [10]: Revolts of Kurichiyas and Kurumbars of Wynad

કેરળમાં કુરિચિયા અને કુરુમા આદિવાસીઓનો વિદ્રોહ

આ શ્રેણીના પ્રકરણ૫માં આપણે કેરલા વર્મા વિશે જાણ્યું. એના પર ફરી નજર કરી લઈએ તો  વાયનાડના કુરિચિયા (અથવા કુરિચિયાર) અને કુરુમા (અથવા કુરુંબરા) આદિવાસીઓના વિદ્રોહ વિશે સમજવાનું સહેલું પડશે.

મલબારમાં નાનામોટા ઘણા રાજાઓ (જાગીરદારો) હતા. ૧૭૮૭માં મલબારના રાજાઓનો વિરોધ ટીપુ સામે હતો. એટલે એમણે ત્રાવણકોરના રાજાનું શરણું લીધું. આમાં કોટ્ટયટ્ટૂના રાજાએ જતાં પહેલાં પોતાના નાના ભાઈ કેરલા વર્માને ગાદી સોંપી દીધી. એ નીડર હતો અને ટીપુની બીક રાખ્યા વિના એની વિરુદ્ધ લોકોને તૈયાર કરતો અને લડાઈ માટે ધન એકઠું કરતો હતો. પણ ૧૭૯૨માં ટીપુ સામે લડાઈ પછી મલબાર કંપનીના હાથમાં આવી ગયું. કંપનીએ બધા રાજાઓને પાછા બોલાવીને સમજૂતી કરી કે એ બધા એમની આવકનો પાંચમો ભાગ કંપનીને આપે. કેરલા વર્માને લાગ્યું કે એ તો ટીપુ સામે લડતો જ હતો, ભાગી નહોતો ગયો  એટલે એ શાનો ભાગ આપે? અંગ્રેજોએ એને પણ બીજા જેવો જ ગણ્યો. આથી એનો રોષ હવે કંપની તરફ વળ્યો. એણે લોકોની મદદથી કંપનીને મલબારમાં સ્થિર થવા ન દીધી.

કેરલા વર્માનું પાટનગર પળાશી હતું ત્યાં વિદ્રોહનો અવાજ ઊઠ્યો કે તરત  કુરિચિયા આદિવાસીઓને  એમના નેતા તળક્કળ ચંદુએ એકઠા કર્યા અને કેરલા વર્મા પળાશી છોડીને વનમાં રહેવા આવ્યો ત્યારે બધી મદદ કરી.

પળાશીના વિદ્રોહને તો અંગ્રેજોએ દબાવી દીધો અને કુરિચિયાઓને પકડી લીધા અને વેઠ બેગારમાં લગાડી દીધા.  ચંદુને ફાંસીએ લટકાવી દીધો.

કુરિચિયા આદિવાસી

કુરિચિયા આદિવાસીઓ મલ્લૈ બ્રાહ્મણ (પર્વતના બ્રાહ્મણ) તરીકે પણ ઓળખાય છે અને આદિવાસી સમાજમાં એમનું બહુ માન છે.  ૧૮૧૨માં કંપનીએ પોતાનું પોત પ્રકાશ્યું અને હવે અહીં પણ રોકડેથી મહેસૂલ લેવાનું શરૂ કર્યું. કુરુમા આદિવાસીઓ મોટા ભાગે ડાંગરની ખેતી કરતા.  રોકડા પૈસા તો એમની પાસે હતા નહીં એટલે કંપનીએ કુરુમાઓની જમીનો આંચકી લેવાનું શરૂ કર્યું.  આથી, કુરિચિયાની સાથે કુરુમા પણ અંગ્રેજોની વિરુદ્ધ થઈ ગયા. આ વખતે રામા નામ્બીએ કુરિચિયાઓની સરદારી લીધી.

વિદ્રોહ આખા વાયનાડમાં ફેલાઈ ગયો. કુરિચિયાઓના ધર્મગુરુઓએ પણ લોકોને કંપની સરકાર વિરુદ્ધ જંગ છેડવા એલાન કર્યું અને તે સાથે કુરિચિયા કોળકાર (કુરિચિયા પોલીસ) દળના સિપાઈઓ પણ કૂદી પડ્યા. બધા મુખ્ય માર્ગો પર કુરિચિયા-કુરુમા આદિવાસીઓનો કબજો થઈ ગયો. ત્યાંથી કોઈ પણ યુરોપિયન પસાર થાય તે જીવતો જઈ ન શકતો. એમણે કેટલાંય પોલીસ સ્ટેશનો પર હુમલા કર્યા અને બ્રિટિશ સેનાને મળતી કુમકના બધા રસ્તા બંધ કરી દીધા. વાયનાડના મુખ્ય તાલુકાઓ સુલતાન બતેરી અને માનંતવાડીમાં એમણે યુનિયન જૅકની જગ્યાએ પોતાનો વાવટો ફરકાવી દીધો. પરંતુ અંગ્રેજોની જબ્બરદસ્ત તાકાત સામે એ કેટલું ટકી શકે? અંતે વિદ્રોહીઓનો પરાજય થયો.

એના પહેલાં ૧૮૦૨ અને ૧૮૦૯ વચ્ચે ત્રાવણકોર સાથે પણ કંપનીએ  દગો કર્યો. ત્રાવણકોરના રાજાએ કંપની સાથે મિત્રતાના કરાર કર્યા. એમાં કંપની એક પોલિટિકલ એજન્ટ નીમી શકે એવી વ્યવસ્થા હતી. એણે રાજ્યની આંતરિક બાબતોમાં માથું મારવાનું નહોતું પણ એ માથું મારવા લાગ્યો અને ત્રાવણકોરને બધું  ચડત દેવું ચૂકવી દેવા તાકીદ કરી. રાજાનો દીવાન વેલુ તંબી આ સહન ન કરી શક્યો અને એણે અંગ્રેજોની દાદાગીરીનો જવાબ આપવાનું નક્કી કર્યું. અંગ્રેજોને ભગાડવા માટે એણે ફ્રાંસની કંપનીની મદદ માગી પણ એમણે કંઈ મદદ ન કરી.

અંતે ૧૮૦૮ના ડિસેમ્બરમાં ત્રાવણકોર અને કોચીનની ફોજોએ સાથે મળીને રેસીડેન્ટ એજન્ટના નિવાસસ્થાન પર હુમલો કર્યો. જો કે એને ખબર પડી ગઈ હતી એટલે ભાગી છૂટ્યો હતો, વિદ્રોહીઓએ હવે જેલો પર હુમલા કરીને બધા રાજકીય કેદીઓને મુક્ત કર્યા. પરંતુ કોચી પરના હુમલામાં અંગ્રેજો એમના કરતાં વધારે સ્બળ પુરવાર થયા અને વિદ્રોહીઓ હાર્યા. વેલુ તંબી નાસી છૂટ્યો. ૧૮૦૯ની ૧૧મી જાન્યુઆરીએ એને વિદેશી સત્તા સામે બળવો પોકારવા જનતાને ખુલ્લી અપીલ કરી. તે પછી એ ત્રિવેંદ્રમ (હવે તિરુઅનંતપુરમ)થી ભાગી છૂટ્યો અને  મન્નાડીના મંદિરમાં આપઘાત કરી લીધો. કંપનીના સૈનિકો એને શોધતા હતા પણ એનું શબ હાથ લાગ્યું. હવે કંપનીએ પોતાની જંગલી વૃત્તિ પ્રગટ કરી મૃત તંબીનું માથું કાપીને અલગ અને ધડ અલગ, એમ લઈ ગયા અને ઠેકઠેકાણે લોકોમાં ધાક બેસાડવા એનું પ્રદર્શન કરતા રહ્યા.

વેલુ તંબી, કુરિચિયાઓના નેતા તળક્કળ ચંદુ અને આ વિદ્રોહમાં પોતાના પ્રાણનું બલિદાન આપનારા બધા જ, આપણી આઝાદીના પાયામાં છે. એમને વિસાર પાડી ન શકાય. એ  સૌને વંદીએ.

૦૦૦

Martyrs of Indian Freedom Struggle [9] – The English Bowed Down to Chakma Tribe of Chittagaong

ચિત્તાગોંગમાં ચકમાઓ સામે અંગ્રેજોએ નમતું મૂક્યું!

૧૭૭૭ના અરસામાં છોટા નાગપુરમાં તિલકા માંઝી લડતા હતા એ જ અરસામાં ચિત્તાગોંગ (હવે બાંગ્લાદેશમાં છે)ના ચકમાઓને અંગ્રેજો સામે જીત મળી અને ઈસ્ટ ઇંડિયા કંપનીને એમની સાથે સમાધાન કરવું પડ્યું. એ નોંધવા જેવી વાત છે કે એ જ સમયગાળામાં અમેરિકા અને ઇંગ્લેંડ વચ્ચે પણ યુદ્ધ થયું અને એમાં અમેરિકા જીત્યું અને આઝાદ થયું. આમ ઇંગ્લૅંડ માટે આ નામોશીનો સમય રહ્યો.

ચકમાઓ કોઈને અધીન નહોતા, પરંતુ બંગાળના નવાબો સાથે સારા સંબંધો હતા. પ્લાસીની લડાઈ પછી અંગ્રેજોના હાથમાં સત્તા આવતાં જ સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ.

ક્લાઈવે મીર જાફરને ફોડીને સિરાજુદ્દૌલાને હરાવ્યો પણ પછી મીર જાફર પણ અળખામણો બનવા લાગ્યો ઈટલી ને હટાવીને એના જમાઈ મીર કાસિમને અંગ્રેજોએ ગાદીએ બેસાડ્યો. મીર કાસિમે આભારની લાગણી દેખાડવા બર્દવાન (હવે બર્ધમાન),મિદનાપુર અને ચિત્તાગોંગ જિલ્લાઓ અંગ્રેજોને ભેટ આપી દીધા. પહેલાં ચકમા રાજા વસ્તુના રૂપમાં રાજાને મહેસુલ ચુકવતો પણ અંગ્રેજોએ રોકડની માગણી શરૂ કરી. ચિતાગોંગમાં આ સાથે ચલણી નાણાનું અર્થતંત્ર શરૂ થયું પણ લોકોમાં ભારે કચવાટ હતો. અધૂરામાં પૂરું, ઈસ્ટ ઇંડિયા કંપનીએ મહેસૂલ વસૂલ કરવા માટે કોંટ્રૅક્ટરો નીમ્યા.

રાજા જાન બખ્શ અને એનો મુખ્ય નાયબ રુનુ ખાન અંગ્રેજોની વિરુદ્ધ થઈ ગયા. અંગ્રેજોએ રુનુ ખાન પર નવા દરે કર વસૂલવાનું દબાણ કર્યું પણ રુનુ ખાને જનતાને દબાવવાને બદલે અંગ્રેજો સામે માથું ઊંચકવાનું નક્કી કર્યું. ૧૭૭૭માં એણે રાજાની મંજૂરી મેળવીને બળવો જાહેર કર્યો અને પોતાનો અલગ ધ્વજ ફરકાવી દીધો. પરંતુ, અંગ્રેજ ફોજ  આધુનિક શસ્ત્રસરંજામથી સજ્જ હતી. આથી રુનુ ખાને  છાપામાર યુદ્ધનો વ્યૂહ લાગુ કર્યો. અંગ્રેજો કંઈ કરી શકતા નહોતા, માત્ર માર ખાતા રહ્યા.

છેવટે, કંપનીએ ૧૭૮૦માં મોટી ફોજ ચિતાગોંગના પહાડી વિસ્તારોમાં વિદ્રોહને ડામવા માટે મોકલી. ચક્માઓ તો પહાડોના મિત્ર હતા. દરેક કેડી, દરેક ગુફાની એમને ખબર હતી, જ્યારે અંગ્રેજી ફોજ એના માટે તૈયાર નહોતી અને છક્કડ ખાઈને પાછી ફરી.

લશ્કરી યુદ્ધમાં હાર્યા પછી કંપનીએ  આર્થિક યુદ્ધ શરૂ કરી દીધું. ચિત્તાગોંગના લોકો માછલી, લોખંડનો સામાન વગેરે બહારથી મંગાવતા. કંપનીએ કંઈ પણ માલ જાય તેને રોકવા માંડ્યો. લોકો ભારે સંકટમાં મુકાયા. પરંતુ રુનુ ખાનની હિંમત પણ ગજબની હતી. ઈસ્ટ ઇંડિયા કંપની મીઠાનો વેપાર કરતી અને જમીન મહેસૂલ પછી બીજા નંબરે મીઠું એની આવકનું મોટું સાધન હતું. કંપનીનું મીઠું મુખ્યત્વે ચિત્તાગોંગમાં જ બનતું.  ચિતાગોંગના પહાડોમાંથી કંપનીનાં સોળ કારખાનાને લાકડું મળતું.  રુનુ ખાને કારખાનાંઓને લાકડાં આપવાનું બંધ કરી દીધું. વેપાર પર પ્રતિબંધ મૂકવાનું અંગ્રેજોને જ ભારે પડ્યું.

૧૭૮૨ અને ૧૭૮૫માં કંપનીએ ફરી લશ્કરો મોકલ્યાં પણ ચકમાઓ સામે એનું કંઈ ચાલ્યું નહીં.

અંતે એમને સમજામયું કે ચકમાઓને હરાવી નહીં શકાય. એમણે હવે વાટાઘાટો શરૂ કરવાની તૈયારી દેખાડી. ૧૭૮૭માં એમણે ચકમાઓના રાજા સાથે સંધિ કરી. એની શરતો પ્રમાણે  એમણે માન્યું કે  અંગ્રેજો અને ચક્માઓ એકબીજાના ભરોસે છે. બન્નેને એકબીજા વિના નહીં ચાલે. ચકમાઓ એક બાંધી રકમ મહેસૂલ તરીકે આપશે  અને બદલામાં બહારથી કોઈ અધિકારી ચિતાગોંગ નહીં આવે. આરાકાન (મ્યાંમાર)માંથી આક્રમણ થાય તો અંગ્રેજો ચકમાઓની મદદે આવશે.

આ સંધિ અંગ્રેજ રાજ રહ્યું ત્યાં સુધી ટકી રહી અને ચકમાઓ ગુલામ ભારતમાં પણ આઝાદ રહ્યા.

૦૦૦

%d bloggers like this: