Science Samachar : Episode 30

() હડપ્પા અને વૈદિક સંસ્કૃતિ પર દુકાળોની અસર

ગયા વર્ષના ડિસેમ્બરની ૩જીના ‘સાયન્સ ઍડવાન્સ’ મૅગેઝિનમાં એક અભ્યાસ લેખ પ્રકાશિત થયો છે, તેમાં દુકાળના લાંબા ગાળાઓને હડપ્પા તેમ જ વૈદિક સંસ્કૃતિઓના વિઘટન અને નવી સંસ્કૃતિઓના ઉત્થાન સાથેનો સંબંધ દર્શાવ્યો છે. લેખની મુખ્ય લેખિકા ગાયત્રી કઠાયત ચીનની શિઆન જિઆતોંગ યુનિવર્સિટીની સંસ્થા ‘ઇંસ્ટીટ્યૂટ ઑફ ગ્લોબલ એન્વાયરનમેન્ટલ ચેન્જ’માં પીએચ. ડીનો અભ્યાસ કરે છે અને કેલિફૉર્નિયા સ્ટેટ યુનિવર્સિટીના ‘અર્થ સાયન્સ’ વિભાગના પ્રોફેસર આશીષ સિન્હાના નેતૃત્વ હેઠળ ઉત્તરાખંડની સહિયા ગુફામાં એમણે ઑક્સીજનના આઇસોટોપ્સ સ્પેલિઓથેમનો અભ્યાસ કરીને છેલ્લાં ૫,૭૦૦ વર્ષની વરસાદની સ્થિતિનો ચિતાર આપ્યો છે. ફોટામાં ગાયત્રી સહિયા ગુફામાં કૅલ્સાઇટના અભ્યાસમાં વ્યસ્ત જોવા મળે છે.

એ કહે છે કે આજથી ૪,૫૫૦ અને ૩,૮૫૦ વર્ષ વચ્ચેના સમયમાં હવામાન સારુંએવું ગરક હતું અને વરસાદ સારો થતો હતો. વાતાવરણની દૃષ્ટિએ આ સ્થિરતાનો સમય હતો. આ ગાળામાં શરૂઆતની સિંધુ સંસ્કૃતિ જેવા કૃષિ સમાજનો વિકાસ થયો અને મોટાં શહેરી કેન્દ્રો અસ્તિત્વમાં આવ્યાં. એ હડપ્પા સંસ્કૃતિનો પરિપક્વ યુગ છે. તે પછી બહુ લાંબા સમય સુધી દુકાળો પડતા રહ્યા અને શહેરો વેરાન થવા લાગ્યાં અને લોકો ગંગાનાં મેદાનો તરફ ચાલ્યા ગયા.

એનાથી ઉલ્ટું આજથી ૩,૪૦૦ વર્ષ પહેલાં ફરી વાતાવરણની સ્થિતિ સુધરી અને વરસાદ નિયમિત બન્યો. આ વૈદિક સંસ્કૃતિના પ્રસારનો સમય છે. એ સારો સમય ૩૦૦ વર્ષ ચાલ્યો, તે પછી સૂકો સમય આવ્યો અને ૩,૧૦૦ વર્ષ પહેલાં લોકો ફરી પૂર્વ તરફ સ્થળાંતર કરી ગયા. ફરી ચોમાસું સારું થવા લાગ્યું, જે ૬૦૦ વર્ષ ચાલ્યું. પછી અભ્યાસમાં જોવા મળ્યું તેમ અચાનક વરસાદ ઘટી ગયો અને દુકાળો પડતા થઈ ગયા. લોકો વેરવીખેર થઈ ગયા અને જુદાંજુદાં રાજકીય એકમો બન્યાં જેને આપણે મહાજનપદોનો યુગ કહીએ છીએ. આ ૨,૪૫૦ વર્ષ પહેલાંની સ્થિતિ છે.

જો કે, સંશોધકો માને છે કે સામાજિક ઉત્થાન-પતનનાં બીજાં કારણો પણ છે જ, પરંતુ હવામાનની અસરને પણ નકારી ન શકાય.

સંદર્ભઃ ગાયત્રી કઠાયત અને indiaspend.com-14555

() ઉત્ક્રાન્તિમાં સાપ કેમ ઉત્પન્ન થયા?

હેલ્સિંકી યુનિવર્સિટીના સંશોધકો કહે છે કે ગરોળીઓ જમીન પર રહેતી હોય છે પણ તેમાંથી અમુક ગરોળી દર બનાવીને રહેવા લાગી. એ ધીમે ધીમે સાપ બની ગઈ. આમ તો, ગરોળીમાંથી સાપની ઉત્પત્તિ થઈ હોવાનું સાબીત થઈ જ ગયું છે, પણ એના તબક્કા શા તે વિશે કોઈ નિશ્ચિત અભિપ્રાય નહોતો બની શક્યો, કારણ કે કોઈ સહીસલામત અશ્મિ મળ્યાં નહોતાં.

હેલ્સિંકી યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ આખી દુનિયામાંથી સાપ અને ગરોળીઓના ભ્રુણ અને પુખ્ત અવસ્થાના નમૂના એકઠા કર્યા. અહીં ગરોળી અને સાપના ભ્રૂણ જોવા મળે છે. એમની ખોપરીઓની સરખામણી કરતાં એમને જોવા મળ્યું કે સાપો અને ગરોળીઓ જે પરિવેશમાં રહે છે તેને અનુરૂપ એમની ખોપરીઓ વિકસી છે. વળી આજે સાપ જેવા દેખાય છે તે એમના નિવાસના સ્થાનની પસંદગી સાથે સુસંગત છે, એટલે કે અહીં પ્રાકૃતિક પસંદગી કામ કરે છે. આથી, દરમાં રહેનારા, પાણીના, જંગલમાં રહેનારા સાપોનો વિકાસ પણ જુદી જુદી રીતે થયો છે.

પરંતુ હજી સંશોધકોનું કામ પુરું નથી થયું. એમણે ગરોળીઓ અને સાપોનાં હાડકાંની સંરચના પણ સમજાવવાની છે કે જેથી એમના નિષ્કર્ષને બળ મળે.

સંદર્ભઃ સાયન્સ ડેઇલી_ સાપ_ઉત્ક્રાન્તિ_2018/01/180125105441.

()સુંદરવનને બચાવોઃ બ્લૂ કાર્બન

ભારત ‘સુજલામ સુફલામ, સશ્ય શ્યામલા’ દેશ છે. અપાર પ્રાકૃતિક સંપદાનો આ દેશ બેદરકારી અને નફાની લાલચમાં બરબાદ થતો જાય છે. બંગાળના ઉપસાગર પાસે આવેલાં સુંદરવનનાં મેન્ગ્રોવ જંગલો આપણું સાયક્લોનો સામે રક્ષણ કરે છે. સુંદરવનની ઢાલ પાતળી પડશે તે દિવસે સાયક્લોન સીધું જ કોલકાતાને ખેદાનમેદાન કરી નાખશે.

Sundarbans eco region

એક અભ્યાસ પ્રમાણે કાંઠાના પાણિયાળા પ્રદેશો કાર્બનનો સંગ્રહ કરીને વાયુ પ્રદૂષણ ઘટાડે છે. વિંડહૅમ-મેયર્સની ટીમે કેટલાયે દાયકાઓ સુધી આવી જમીનોના કાંપના ૧૫૦૦ નમૂના એકઠા કર્યા છે. એમણે દેખાડ્યું છે કે કાર્બન અને માટીની સંરચના વચ્ચે સંબંધ છે. કાર્બન વધે તો માટીની ઘનતા ઘટે. પરિણામે એક ઘન મીટર માટીમાં કાર્બનનો ગુણોત્તર લગભગ યથાવત્‍ રહે છે.

આ જમીનને ખેતી લાયક બનાવવા માટે એને સાફ કરવાથી કાર્બન છૂટો પડે છે અને વાતાવરણમાં ભળે છે. પરંતુ જો ઉદ્યોગ નાખવાનું કોઈ વિચારે તો જમીનનો કાર્બન તો વાતાવરણમાં ભળે જ, તે ઉપરાંત ઉદ્યોગ પોતે પણ કાર્બન પેદા કરે છે.

પર્યાવરણની સમસ્યાના ઉકેલ તરીકે ‘કાર્બન માર્કેટ’ વિકસ્યું છે. તમે જેટલો કાર્બન પેદા કરતા હો તેટલી રકમ કાર્બનને નાબૂદ કરવાના ફંડમાં આપો. પરંતુ એનાથી કાર્બન ઓછો નથી થવાનો, પૈસાની હેરફેર થશે અને નવા પ્રોજેક્ટો શરૂ થશે જે મહાકાય કંપનીઓના હાથમાં હશે. ખરી જરૂર છે, આપણા પાણિયાળા પ્રદેશોનું જતન કરવાની. જંગલને જંગલ રહેવા દો.

સંદર્ભઃ બ્લૂ કાર્બન

() ભારતીય સંશોધકોએ બનાવ્યું કૃત્રિમ નાનું આંતરડું

મૈસૂરની સેન્ટ્રલ ફૂડ ટેકનૉલૉજી રીસર્ચ ઇંસ્ટીટ્યૂટ (CFTRI) અને તંજાવ્વૂરની ઇંડિયન ઇંસ્ટીટ્યૂટ ઑફ ફૂડ પ્રોસેસિંગ ટેકનૉલૉજી (IIFPT)ના સંશોધકોએ ક્રુત્રિમ નાનું આંતરડું બનાવ્યું છે. આંતરડામાં પૌષ્ટિક તત્ત્વો કેટલી હદે પચે છે તેનો એના દ્વારા અભ્યાસ કરાશે. હમાણાં જે પદ્ધતિનો ઉપયોગ થાય છે તેમાં બહુ સમય લાગે છે, પણ આ નવા ઉપકરણમાં માત્ર બે કલાકમાં કામ થઈ જાય છે. વળી અત્યારે [પ્રચલિત સાધનોમાં ખોરાકનાં મોટાં સંયોજનોનું પરીક્ષણ થઈ શકતું નથી.

નેધરલૅન્ડ્સની વ્યવહારુ વિજ્ઞાન સંશોધન સંસ્થાએ પણ આવું ઉપકરણ બનાવ્યું છે પરંતુ મૈસૂર અને તંજાવ્વૂરના સંશોધકોએ બનાવેલું ઉપકરણ એના કરતાં ચડિયાતું છે, કારણ કે એ શારીરિક સ્થિતિની આબેહૂબ પ્રતિકૃતિ છે.

‘જર્નલ ઑફ ફૂડ એન્જીનિયરિંગ’માં આ લેખ છપાયો છે. IIFPTના ડાયરેક્ટર અને સંશોધનલેખના એક લેખક ડૉ. સી. આનંદરામકૃષ્ણન કહે છે કે ઉપકરણમાં ઉંદરના આંતરડાનો ઉપયોગ કરાયો છે. CFTRIના ડૉ. પાર્થસારથી સુબ્રામનિયન કહે છે કે આવા પ્રયોગોમાં નૈતિક સવાલો પણ ઊભા થાય છે, એટલે આ કૃત્રિમ આંતરડું બનાવ્યું છે. આહારમાં ચરબીમાં ઓગળે તેવા અને પાણીમાં ઓગળે તેવા કમ્પાઉંડ હોય છે. ચરબીમાં ઓગળે તેવા ક્મ્પાઉંડમાં તો ઉંદરનું આંતરડું સારું પુરવાર થયું પણ પાણીમાં ઓગળે તેવા કમ્પાઉંડમાં આ ઉપકરણ વધારે સારું ઠર્યું છે. હવે એની પૅટન્ટ લેવાની કાર્યવાહી શરૂ થઈ છે.

સંદર્ભઃ The Hindu_22480732

૦-૦-૦

Science Samachar : Episode 29

Science Samachar Ank 29

સૌથી મોટો નવો પ્રાઇમ નંબર!

હવે અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો પ્રાઇમ નંબર મળ્યો છે. પ્રાઇમ નંબર એટલે એવી સંખ્યા કે જેને માત્ર એક અથવા એ જ રકમથી ભાગવાથી એ નિઃશેષ રહે. તે સિવાય એમાં શેષ વધ્યા કરે. દાખલા તરીકે, ૨, ૩, ૫, ૭, ૧૧, ૧૩, ૧૭, ૧૯ એ બધા પ્રાઇમ નંબરો છે. એને M77232917 નામ અપાયું છે. આ સંખ્યાને અહીંથી ડાઉનલોડ કરી શકાશે. એ ૨૩ MBની ટેક્સ્ટ ફાઇલ છે. કુલ પાનાં ૮૦૧૮ થાય છે! અને આપણા સામાન્ય વપરાશના કમ્પ્યુટરમાં MS WORD વારેઘડી બંધ થઈ જાય એવડું મોટું આ કામ છે. અહીં ૮૦૧૭મા પાનાનો નીચલો ભાગ અને ૮૦૧૮મા પાનામાં જ્યાં અંત થાય છે તે ભાગ નમૂના તરીકે મૂક્યો છે.

SS 29.1

ઉપર જૂઓ છો તે એક સંખ્યાના છેલ્લા આંકડા છે. આ સંખ્યામાં કુલ અંક ૨૩,૨૪૯,૪૨૫ છે. આ પહેલાં મળેલા સૌથી મોટા પ્રાઇમ કરતાં આમાં દસ લાખ વધારે અંક છે. આજથી (૧૫ જાન્યુઆરીથી) દરરોજ એક હજાર અંક લખશો તો ૨૫ સપ્ટેમ્બર ૨૦૮૧ના તમે આખી સંખ્યા લખવાનું પૂરું થશે. જેમને આ સંખ્યા વિશે બીજી પણ રસપ્રદ વાતો જાણવી હોય તેઓ અહીં સંદર્ભમાં આપેલી લિંક પર ક્લિક કરી શકે છે.

સંદર્ભઃ લાઇવ સાયન્સ_સૌથી મોટો પ્રાઇમ નંબર

() સુપરનોવાની સૌથી પહેલી નોંધ ભારતમાં મળે છે?

કાશ્મીરના બુર્ઝહામા પ્રદેશમાં એક પાંચ હજાર વર્ષ જૂનું ગુફાચિત્ર જોવા મળ્યું છે. સંશોધકો માને છે કે એ ચિત્રમાં સુપરનોવાની ઘટના દેખાડી છે.

SS 29.2

ટાટા ઇંસ્ટીટ્યૂટ ઑફ ફંડામેન્ટલ રીસર્ચ (TIFR)ના ખગોળવિજ્ઞાનીઓ હૃષિકેશ જોગળેકર, મયંક વહિયા અને અનિકેત સૂળેએ આ ગુફાચિત્રનું અવલોકન કરીને કહ્યું છે કે આ ચિત્રાંકનમાં બે પિંડ દેખાય છે. એમને સૂર્ય અને ચંદ્ર કહી શકાય. પરંતુ એમને બે તેજસ્વી તારા પણ કહી શકાય. આના પરથી અમે એ શક્યતા તપાસી કે આ કોઈ મહેમાન તારો હોઈ શકે અથવા સુપરનોવા હોઈ શકે છે. અમે સુપરનોવા વિશેની માહિતીનો અભ્યાસ કર્યો કે એવો કોઈ સુપરનોવા છે જે ઈ.સ. પૂર્વે ૨૦૦૦ અને ૧૦,૦૦૦ વર્ષ પહેલાંનો હોય અને જે ૪૬૦૦ વર્ષ પહેલાં બુર્ઝહામામાંથી જોઈ શકાયો હોય. આ અધ્યયન દરમિયાન અમને જાણવા મળ્યું કે HB9 સુપરનોવા હોઈ શકે છે કારણ કે એ ૪૬૦૦ વર્ષ પહેલાં જોવા મળ્યો હતો અને એચરમ બિંદુએ પહોંચ્યો ત્યારે એનો પ્રકાશ ચંદ્રના પ્રકાશ જેટલો જ હોવો જોઈએ. આમ સુપરનોવાની સૌ પહેલી નોંધ ભારતમાં મળી હોવાનું અનુમાન કરી શકાય છે.

આ લેખ Indian Journal of History of Scienceના ડિસેમ્બરના અંકમાં છપાયો છે. મયંક વહિયા દિલ્હીસ્થિત ઇંદિરા ગાંધી નૅશનલ સેન્ટર ફૉર આર્ટ (IGNCA)માં કાર્યરત છે. આ ગુફાચિત્ર આ સંસ્થામાં સચવાયેલું છે. વહિયા કહે છે કે પહેલી નજરે એ શિકારનું દૃશ્ય લાગે છે પરંતુ એ આકાશનો નક્શો છે. પાંચ હજાર વર્ષ પહેલાંના શિલ્પીએ મ્રુગશીર્ષ નક્ષત્રનું (દેશી નામ – હરણી) જેમાં વ્યાધ (શિકારી)નો તારો છે તેનું અંકન કર્યું છે.

સુપરનોવા એટલે તારાનો અંતઃસ્ફોટ અથવા વિસ્ફોટ. સુપરનોવા બહુ થોડા વખત માટે દેખાય છે. તારાના કેન્દ્રમાં ફેરફાર થાય ત્યારે સુપરનોવા બને છે. એ બે રીતે બને છે. બે જોડિયા તારા હોય તેમાંથી શ્વેત વામન તારો એના સાથીમાંથી સામગ્રી ખેંચતો હોય અને છેવટે એટલો બધ પદાર્થ ખેંચી લે કે એમાં વિસ્ફોટ થાય. અથવા બે નહીં પણ એક જ તારો હોય અને એની આવરદા પૂરી થવા આવી હોય ત્યારે એનું અણુ ઈંધણ ઓછું થઈ જાય છે અને એના દળમાંથી જ અમુક ભાગ ધસીને કેન્દ્રમાં ખાબકે છે. અંતે કેન્દ્ર જ તૂટી પડતાં જબ્બર અંતઃસ્ફોટ થાય છે. આપણો સૂર્ય પણ એકલો તારો છે પણ એનામાં એટલું દળ નથી કે આવરદાના અંતમાં એ ધસી પડે. આથી આપણો સૂર્ય કદી સુપરનોવા નહીં બને.

સંદર્ભઃ મૂળ લેખ_pdf અને રિપોર્ટ_756171

() મંગળના સમાચાર

આ વખતે મંગળના બે સમાચાર મળ્યા છે. એક તો મંગળ પર બરફ હોવાની ખબર પડી છે અને બીજું ત્યાં સપાટી પર એક જાતના આંકા છે અને ગોળીઓ છે.

SS 29.3.1

મંગળની મોજણી માટે નાસાએ Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) મોકલ્યું છે. એના શક્તિશાળી કેમેરા HiRISEનો ઉપયોગ કરતાં મંગળની સપાટીને લાગેલા ઘસારાને કારણે ઢાળ બની ગયા છે ત્યાં સપાટીની નીચે બરફના થર જોવા મળ્યા છે. અમુક જગ્યાએ તો જમીનની નીચે માત્ર એક મીટરે અને ક્યાંક ૧૦૦ મીટરે બરફ છે. આવાં આઠ સ્થળો મળ્યાં છે. આ લેખ Science મૅગેઝિનમાં છપાયો છે, વૈજ્ઞાનિકો ૧૦૦ મીટર ઊંડે આવેલા બરફને પાણીમાં ફેરવવાની શક્યતા પર હવે વિચાર કરતા થઈ ગયા છે.

સંદર્ભઃ મંગળ પર બરફ

SS 29.3.2આ મહિનાની ચોથી તારીખે વૈજ્ઞાનિકોએ ટ્વિટર પર સમાચાર આપ્યા કે મંગળની સપાટી પર આંકા દેખાય છે. આ આંકા ઈંચના ચોથા ભાગ જેવડા છે. આ ફોટામાં આંકા દેખાય છે. ટ્વિટ જોતાં જ લોકો જામી પડ્યા. કોઈએ લખ્યું કે એ ટ્રકનાં પૈડાંનાં નિશાન છે; તો કોઈને એમાં ડાયનાસોરના અવશેષ દેખાયા. આપણે માનીને ચાલીએ છીએ કે ત્યાં પહેલાં કંઈ હતું. વૈજ્ઞાનિકોને હજી એ સમજાયું નથી કે આવા આંકા શા કારણે છે. એનો અભ્યાસ ચાલે છે. પણ એક પ્રાથમિક અનુમાન એવું છે કે સ્ફટિકો હશે, જે પછી ઓગળી ગયા અને એના પદાર્થ એ જ રૂપમાં સપાટીSS 29.3.3 પર જામી ગયા. જે હોય તે મંગળ પર ટ્રક ફરી હોય એમ વૈજ્ઞાનિકો નથી માનતા!

બીજું એમણે જોયું કે પથ્થરની ગોળીઓ પણ છે. એનો આકાર પણ પાંચ મિલીમીટર જેવડો છે. નાસાના ટ્વીટમાં કહ્યું છે કે મંગળને ભલે શૌર્યનો કે યુદ્ધનો દેવતા માનતા હોઈએ પણ આ બંદૂકની ગોળીઓ નથી જ નથી!

એ કૅલ્શિયમ સલ્ફેટ અને સોડિયમ+ મૅગ્નેશિયમની ગોળીઓ છે.

સંદર્ભઃ મંગળ પર આંકા અને ગોળીઓ

() ભારતમાં બનેલી ટાઇફૉઇડ વિરોધી રસીને વૈશ્વિક માન્યતા

ભારત બાયોટેક કંપનીએ બનાવેલી ટાઇફૉઇડની રસી Typbar TCV ને ગયા અઠવાડિયે વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થાએ (WHO) પ્રાથમિક સ્વરૂપે માન્યતા આપી છે. આ રસીની કસોટી થઈ ગઈ છે અને એ બરાબર જણાઈ છે. આજે પણ આ રસી ભારત અને નેપાલમાં છ મહિનાથી મોટાં બાળકોને અપાય જ છે, પરંતુ હવે એનો ઉપયોગ આફ્રિકામાં પણ કરી શકાશે. હાલમાં જે ટાઇફૉઇડ વિરોધી રસીઓ ઉપલબ્ધ છે તે બે વર્ષથી નાની ઉંમરનાં બાળકોને રક્ષણ આપવામાં નિષ્ફળ રહી છે.

દુનિયામાં સવા કરોડથી બે કરોડ બાળકો ટાઇફૉઇડનો ભોગ બને છે અને દર ૧૦૦માંથી એક બાળકનું મૃત્યુ થાય છે. આનું કારણ એ કે એમને બચાવી શકાય તેવી રસી જ નહોતી. હવે ભારતીય બનાવટની આ રસી બાળકો માટે આશીર્વાદ સમાન નીવડશે.

સંદર્ભઃ લૅન્સેટ_ ટાઇફૉઇડની રસી

Science Samachar : Episode 28

Science Samachar Ank 28

૨૦૧૮ના વર્ષના આગમન નિમિત્તે સૌ વાચકોને શુભેચ્છાઓ

) સ્થૂળતા અસ્થિમજ્જાના કોશોને નુકસાન કરે છે.

Obesity and Bone Marrow

clip_image001જર્નલ ઑફ એક્સ્પેરીમેન્ટલ મૅડીસિન’માં પ્રકાશિત થયેલા એક લેખમાં સ્થૂળતાની બોન મૅરો પર શી અસર પડે છે તે દેખાડ્યું છે. જો કે આ અભ્યાસ હજી અંતિમ નથી પરંતુ એનાં પ્રાથમિક અવલોકનો દેખાડે છે કે હાડકાની અંદરના લોહીના ઘટકો બનાવતા માવાના કોશો પર શરીરે ચડેલા મેદની ખરાબ અસર થાય છે. આ સાથે આપેલી તસવીર એક પાતળા (ઉપર) અને બીજા જાડા(નીચે) ઉંદરના બોન મૅરોની છે. (સૌજન્ય: Cincinnati Children’s Cancer and Blood Diseases Institute).

લોહીના ઘટકો જુદા જુદા વિભાગોમાં બને છે અને આ વિભાગોને તંદુરસ્ત રાખવાની જરૂર રહે છે. ઉંમર અને પર્યાવરણની પણ એમના પર અસર થાય છે. જાડા માણસોના બોન મૅરો તપાસતાં જોવા મળ્યું કે એમના કોશની આંતરિક રચનામાં ફેરફાર થઈ જાય છે. સંશોધક ડૅમિયન રેનોડ અને એમના સાથીઓએ તો આ સ્થિતિનું યથાતાથ વર્ણન કરી દીધું છે પણ એવું જણાય છે કે આ ફેરફાર કાયમી બની જાય છે. જાડા ઉંદર પરના પ્રયોગમાં જોવા મળ્યું કે એના આહાર પર નિયંત્રણ મૂકીને સંશોધકોએ વજન તો ઘટાડ્યું પણ અસરો મટી નહીં.

સંદર્ભઃ સિનસિનૅટી_સ્થૂળતા

૦-૦-૦

૨) માત્ર છોકરાઓ બેપરવા અને લાગણીહીન હોય છે!

છોકરીઓ અને છોકરાઓના મગજમાં જ એક જગ્યાએ એવો ફરક છે કે જેને કારણે છોકરાઓ બેપરવા અને લાગણી વિનાના હોય છે. બેસલ યુનિવર્સિટી અને બેસલ સાયકાટ્રિક હૉસ્પિટલના સંશોધકોએ ૧૮૯ કિશોર-કિશોરીઓનાં મગજનો અભ્યાસ કરીને આ તારણ કાઢ્યું છે. એમનો રિપોર્ટ ‘ન્યૂરો-ઇમેજ’ જર્નલમાં છપાયો છે. કોઈ બેપરવા કે લાગણીહીન હોય તેના માટે આપણે એમ માનીએ છીએ કે એનામાં આંતરિક સમજ જેવું કંઈ નથી. બાળકો અને કિશોરો નકારાત્મક સ્થિતિઓનો પણ બહુ વિચાર નથી કરતાં એટલે જોખમી કામોમાં પણ વગર વિચાર્યે કૂદી પડે છે.

આ લક્ષણો ભવિષ્યમાં અસામાજિક વર્તન માટે જવાબદાર બને એમ ડૉક્ટરો માને છે. પરંતુ આજ સુધીમાં જેટલાં પરીક્ષણો થયાં તે બધા મનોવૈજ્ઞાનિક દરદીઓ જ હતા. હવે પહેલી વાર એકીસાથે આટલાં બધાં કિશોર-કિશોરીઓનું MRI દ્વારા પરીક્ષણ કરતાં જોવા મળ્યું કે જે બાળકો બેપરવા કે અવિચારી જણાતાં હતાં તેમના મગજનો લાગણીને ઓળખવા માટે જવાબદાર ભાગ બીજા કરતાં વધારે મોટો હોય છે. પરંતુ આવું અંતર માત્ર છોકરાઓમાં જણાયું, છોકરીઓના મગજમાં એ ભાગનો વિકાસ એકસરખો જ હતો.

હવે વૈજ્ઞાનિકો એ અભ્યાસ કરવા માગે છે કે આ ખાસિયત માનસિક સમસ્યાઓ માટે કેટલી હદે જવાબદાર છે.

સંદર્ભઃ બૅસલ_બેપરવા બાળકો

૦-૦-૦

() હૅકર તમારા ફોનનો પિન સહેલાઈથી જાણી શકે છે!

clip_image003

સિંગાપુરની નાન્યાંગ ટૅકનોલૉજિકલ યુનિવર્સિટીના ડૉ. શિવમ ભસીન (ફોટામાં) અને એમની ટીમે સ્માર્ટફોનમાં આવતાં છ સેન્સરો દ્વારા તમારા ફોનનો પિન હૅકર કે જાણી શકે છે તે દેખાડ્યું છે. એમનો આ અભ્યાસ આ ‘ક્રિપ્ટોલૉજી ઈ-પ્રિંટ આર્કાઇવ’માં છઠ્ઠી ડિસેમ્બરે પ્રકાશિત થયો છે. એમણે એક સ્માર્ટફોન લઈને એનો પિન જાણી લીધો અને ખોલી દીધો. એમનું કહેવું છે કે એમણે સેન્સરો દ્વારા મળેલી માહિતીનું સંકલન કર્યું અને માત્ર ત્રણ વારમાં સાચો પિન મેળવી લીધો. મોટા ભાગે ૫૦ પિન સામાન્ય રીતે વપરાતા હોય છે. એમની રીતથી ૯૯.૫ ટકા સફળતા મળે છે, પહેલાં સફળતાનો દર ૭૪ ટકા હતો. આ રીતથી ચાર ડિજિટના ૧૦,૦૦૦ સંયોજનોનું અનુમાન કરી શકાય છે.

સેન્સર જૂએ છે કે તમે કયો ડિજિટ દબાવો છો. દાખલા તરીકે ૧ દબાવો અથવા ૯ દબાવો. ૧ દબાવો ત્યારે તમારા હાથમાં ફોન સ્થિર નથી રહેતો. એની હિલચાલ સેન્સર નોંધે છે. દરેક હિલચાલ દેખાડી આપે છે કે તમે કયો નંબર દબાવ્યો હશે. સેન્સર ફોનની અંદર જ હોય છે એટલે એની માહિતીનો ઉપાયોગ કરવા માટે અનુમતિની જરૂર નથી રહેતી અને બધાં જ ઍપ્સ એનું કાર્ય જોઈ શકે છે, એટલે માત્ર પિન નહીં, તમે ફોનમાં શું શું કરો છો તે પણ છાનું નથી રહેતું.

આમ સ્માર્ટફોન સુરક્ષિત હોય છે અને તમારી માહિતી ગુપ્ત રહે છે એ માત્ર વાતો છે. તમારું અંગત જીવન હવે ખુલ્લી કિતાબ છે.
આ અભ્યાસપત્ર વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરોઃ
https://eprint.iacr.org/2017/1169.pdf

સંદર્ભઃ સ્માર્ટફોન_શિવમ ભસીન

૦-૦-૦

() પરપોટામાં બન્યું સૌર મંડળ?

બ્રહ્માંડ વિશે ઘણી નવી વાતો જાણી શકાઈ છે, તેમ છતાં હજી વૈજ્ઞાનિકો ખાતરીપૂર્વક કહી શકતા નથી કે આપણું સૌર મંડળ કેમ બન્યું. પરંતુ હવે શિકાગો યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે કોઈ મહાકાય મૃત તારામાંથી નીકળેલા પવનની સાથે ફંગોળાયેલા પદાર્થોમાંથી સૌર મંડળ બન્યું હશે. ઍસ્ટ્રોફિઝિકલ જર્નલના ૨૨ ડિસેમ્બરના અંકમાં આ મહત્ત્વનો અભ્યાસપત્ર પ્રકાશિત થયો છે.

ખગોળ વિજ્ઞાનીઓ માટે એ રહસ્યનો વિષય રહ્યો છે કે એવું કેમ બન્યું કે આખી આકાશગંગા કરતાં માત્ર સૌર મંડળમાં બે મૂળભૂત તત્ત્વો બહુ મોટા પ્રમાણમાં છે.

સામાન્ય રીતે એવું મનાય છે કે અબજો વર્ષ પહેલાં આપણું સૌર મંડળ એક સુપરનોવાની પાસે બન્યું. હવે વૈજ્ઞાનિકો નવી ધારણા આપે છે કે આપણા સૂર્ય કરતાં ૪૦-૫૦ ગણા મોટા ‘વૂલ્ફ રૅયેટ’ તારા પાસે સૌર મંડળ બન્યું હશે. એ બધા પદાર્થોને ભસ્મીભૂત કરી નાખે છે અને તે પછી એની સપાટી પરથી ઊઠતા વંટોળની સાથે રાખ ચારે બાજુ ફંગોળાય છે જે એક પરપોટો બનાવી દે છે. અહીં આપેલી લિંક પર ક્લિક કરવાથી શું થાય છે તેનો ખ્યાલ આવશેઃ https://goo.gl/Y1gccR

(અહીં કૉમ્પ્યુટર પર દેખાડ્યું છે કે અબજો વર્ષ દરમિયાન પવનોને કારણે મહાકાય તારા પરથી પદાર્થો બહાર ફેંકાયા અને તારાની આસપાસ પરપોટા બનાવ્યા. આવા એક પરપોટામાં સૌર મંડળ રચાયું હોવું જોઈએ. – પ્રતિકૃતિઃ વિક્રમ દ્વારકાદાસ અને ડી. રોઝેનબર્ગ) વધારે માહિતી માટે અહીં ક્લિક કરો.

આવા પરપોટાનો કોશ કંઈ નહીં તો ૧થી ૧૬ ટકા સૂર્ય જેવા તારા બનાવી શકે છે. આ ધારણા સુપરનોવાની ધારણા કરતાં જુદી પડે છે. સૌર મંડળની બાલ્યાવસ્થામાં બે આઇસોટૉપનું વિચિત્ર મિશ્રણ જોવા મળે છે (આઇસોટોપ એટલે રાઅસાયણિક તત્ત્ત્વ જેમાં પ્રોટોનની સંખ્યા એ જ રહે પણ ન્યૂટ્રોનની સંખ્યા એકસરખી ન હોય). શરૂઆતમાં ઍલ્યૂમિનિયમ-૨૬ વધારે હોવાનું જણાય છે. બીજી બાજુ, લોહ-૬૦ આઇસોટોપ અનું પ્રમાણ બહુ ઓછું છે. સંશોધન લેખના સહ-લેખક વિક્રમ દ્વારકાદાસ કહે છે કે એક આઇસોટૉપ જ આવ્યો તેનું કારણ શું? વૂલ્ફ-રૅયેટ તારામાં એલ્યૂમિનિયમ-૨૬ છે પણ લોહ-૬૦ નથી. વુલ્ફ રૅયેટ તો તે પહેલાં જ મરી પરવાર્યો હતો. એ અંદર ધસીને બ્લૅક હોલ બની ગયો જે લોહ-૬૦ને બહાર જવા ન દઈ શકે. અથવા મહા વિસ્ફોટ સાથે સુપરનોવા બન્યો હોય તો લોહ-૬૦ પરપોટાની અંદર પ્રવેશી ન શક્યું હોય. એટલે રાખના કણ બહાર ઊડ્યા તે પરપોટાની સીમા સાથે અથડાઈને નાશ પામ્યા અને ઍલ્યૂમિનિયમ-૨૬ અંદર જ રહી ગયું. આમ માની શકાય છે કે પરપોટાની અંદર સૌર મંડળનો જન્મ થયો.

clip_image004

અબજો વર્ષ પહેલાં મહાકાય તારાની આસપાસ પરપોટા કે બન્યા તેની સંભવિત તસવીર. સૌજન્યઃ વિક્રમ દ્વારકાદાસ અને ડી. રોઝેનબર્ગ)

સંદર્ભઃ સૌર મંડળની રચના

૦-૦-૦-૦-૦-૦