Science Samachar : Episode 27

() ઍક્યુપંક્ચરથી કૅન્સરની પીડામાં રાહત

સ્તનના કૅન્સરની દર્દીઓને એક્યુપંક્ચરથી પીડામાં બહુ રાહત મળતી હોવાનું જણાયું છે. કૅન્સરના નિષ્ણાતોએ અમેરિકામાં જુદાં જુદાં ૧૧ સેન્ટરોમાં ૨૨૬ સ્ત્રીઓ પર પ્રયોગ કરીને ટેક્સાસમાં આ મહિનાની સાતમીએ યોજાયેલા પરિસંવાદમાં પોતાનાં તારણો રજૂ કર્યાં છે. ઍક્યુપંક્ચરથી રાહત મળે છે એવો દાવો ઘણાં વર્ષોથી થતો હતો, પાણ એની કસોટીએ પહેલી વાર થઈ છે. સંશોધકો કહે છે કે પીડા ઓછી થાય તો દર્દી જીવનરક્ષક દવાઓ લેવાનું ચાલુ રાખે છે. આ રીતે એનું જીવન બચાવવા માટે વધારે તક મળે છે.

સંશોધકોએ અમુક દર્દીઓને સાચા ઠેકાણે સોયો ભોંકી અને તુલના માટે બીજા દર્દીઓને બીજે ક્યાંક સોયો ભોંકી. આના પરથી જોવા મળ્યું કે જેમને ખરા અર્થમાં સારવાર અપાઈ તેમને ફાયદો થયો. આમ ઍક્યુપંક્ચરને પશ્ચિમી મૅડીકલ સાયન્સની દૃષ્ટિએ માન્યતા મળવાનો માર્ગ ખુલ્લો થયો છે.

જો કે હજી શંકાશીલો પણ ઓછા નથી. કોઈ પણ દવા કે મૅડીકલ સિસ્ટમનું પરીક્ષણ કરવાનું હોય ત્યારે એ ‘ડબલ બ્લાઇંડ’ પદ્ધતિથી કરાય છે. એટલે કે દવા લેનાર દર્દીને કે દાવા આપનાર ડૉક્ટરને ખબર ન હોય કે એને અખતરા માટેની દવા અપાય છે કે placebo (દેખાવમાં મૂળ દવા જેવી પણ એ ખરેખર દવા ન હોય). ઍક્યુપંક્ચરમાં તો જે સોય ભોંકતો હોય તે જાણતો હોય છે કે એણે શું કર્યું!

સંદર્ભઃ નૅચર લેખ _41586-017-08309-y

૦૦૦૦૦

() ઇલેક્ટ્રૉનિક કાન

બેંગાળુરુની ઇંડિયન ઇંસ્ટીટ્યુટ ઑફ સાયન્સિઝ (IISc)ના વૈજ્ઞાનિકોએ વીજાણુ કાન બનાવ્યો છે. આમ તો એ કાન નહોતા બનાવતા, પણ છિદ્રાળ ધાતુભસ્મ (metal oxide) બનાવતા હતા. એ ભેજ માટે સંવેદનશીલ છે એટલે હવામાં કેટલો ભેજ છે તે દેખાડે છે. પરંતુ એ વીજાણુ કાન તરીકે પણ કામ આવે છે!

સંશોધકો કહે છે કે એમનું ઉપકરણ ૧ ટકાની ખામી સુધી સચોટ રીતે ભેજનું પ્રમાણ દર્શાવી શકે છે, એટલું જ નહીં, એ શબ્દો, શ્વાસોચ્છ્વાસ કે શ્વાસમાં સંભળાતી સિસોટીનો તફાવત પણ સમજી શકે છે. બે વ્યક્તિઓની બોલવાની જુદી રીતો પણ નોંધી શકે છે. આ ઉપકરણ દમ, કૅન્સર, ડાયાબિટીસ જેવી બીમારીઓના નિદાનમાં કામ આવશે. છિદ્રાળ ધાતુભસ્મો શરીરનાં અંગો બનાવવામાં વપરાય છે.

સંશોધકોઃ

Vanaraj Solanki , S. B. Krupanidhi, and K. K. Nanda*

Material Research Centre, Indian Institute of Science, Bangalore 560012, India

સંદર્ભઃ વીજાણુ કાન_7b12127 અને નૅચર એશિયા_2017.150

૦૦૦૦૦

() મહિલા સંશોધકો સાથે અન્યાય

ઑસ્ટ્રેલિયામાં મહિલા સંશોધકોને ગ્રાન્ટ મેળવવામાં ઘણી તકલીફો પડે છે. એક સર્વેમાં જોવા મળ્યું કે ૮૯ ટકા કેસો એવા છે કે સંશોધન ટીમનું નેતૃત્વ મહિલાના હાથમાં હોય તો ગ્રાન્ટ ન મળી હોય. તેની સામે પુરુષ જો નેતૃત્વ કરતો હોય તો તરત ગ્રાન્ટ મળી જાય છે. આથી મહિલા સંશોધકોએ ગ્રાન્ટ મેળવવી હોય તો એ માટેની અરજી પર પુરુષ સંશોધકની સહી લેવી પડે છે. આમાં પણ કોઈ પ્રોગ્રામ માટે ગ્રાન્ટ લેવાની હોય તો એમ માની લેવાય છે કે ટીમનો નેતા પુરુષ હોય તો કામ બરાબર થશે. આ મહિનાની છઠ્ઠી તારીખે ૮૭ કરોડ ૫૦ લાખ ડૉલરની ગ્રાન્ટની જાહેરાત કરાઈ તેમાંથી ૧૦ કરોડ ડૉલરની ગ્રાન્ટ આઠ પ્રોજેક્ટો માટે આપવામાં આવી. એ બધાના ટીમનેતા પુરુષો જ છે.

સંદર્ભઃ સનડે મૉર્નિંગ હેરલ્ડ_20171206-h000ow.html

૦૦૦૦૦

() કોલસાની ખાણની જગ્યાએ હરિયાળી

યુનાઇટેડ કિંગડમમાં પર્યાવરણ પ્રત્યે જાગરુકતા વધતી જાય છે. ઉપર બે તસવીરો આપી છે તે એક જ સ્થળની છે. પહેલી તસવીર ઓપન કાસ્ટ કોલસા ખાણની છે, અને બીજી તસવીર એ જ સ્થળે વિકસાવાયેલા ઉદ્યાનની છે. પચીસ વર્ષ પહેલાં આ વિસ્તારમાં ઘણી કોલસાની ખાણો હતી જે હવે બંધ કરી દેવામાં આવી છે. આવી એક ખાણમાં કામ કરનાર ભૂતપૂર્વ કામદારના કહેવા પ્રમાણે હવે આ પ્રદેશના લોકોના જીવનની ગુણવત્તા સુધરી છે અને લોકો વધારે સુખી દેખાય છે.

છેલ્લાં એક હજાર વર્ષમાં પહેલી વાર બ્રિટનમાં એક પ્રાકૃતિક જંગલ વિકસાવવામાં આવ્યું છે, જેમાં ૩૨૦ વર્ગ કિલોમીટરમાં ૮૦ લાખ ઝાડો વાવવામાં આવ્યાં છે. જે લોકો કોલસાની ખાણો બંધ થવાથી આર્થિક નુકસાન થાય એમ માનતા હતા એમના આશ્ચર્ય વચ્ચે ઘણા નવા વ્યવસાયોનો વિકાસ થયો છે. એક તો પ્રવાસીઓ મોટી સંખ્યામાં આવવા લાગ્યા છે, એટલું જ નહીં, લોકો અહીં વસવાટ માટે પણ આવવા લાગતાં બિલ્ડિંગ વ્યવસાયમાં પણ ઉછાળો આવ્યો છે.

આપણા દેશમાં પ્રકૃતિને સાચવવા માટે આનું અનુકરણ કરવા જેવું છે.

સંદર્ભઃ ગાર્ડિયન_પર્યાવરણ

૦૦૦૦૦

Science Samachar : Episode 26

) રુમેટૉઇડ આર્થરાઇટિસને રોકવામાં વિટામિન Dની મહત્ત્વની ભૂમિકા

રુમેટૉઇડ આર્થરાઇટિસને રોકવા માટે વિટામિન Dનું સ્તર જાળવી રાખવાનું જરૂરી છે.બર્મિંગહામ યુનિવર્સિટીના સંશોધકો આ તારણ પર પહોંચ્યા છે. એમનું બીજું મહત્ત્વનું તારણ એ છે કે રોગગ્રસ્ત પેશીમાંથી લીધેલા કોશોનું બંધારણ બદલી ગયું હોય છે એટલે કોઈ તંદુરસ્ત વ્યક્તિના કોશ અથવા તો રોગીના જ નીરોગી કોશો પરથી એમની સ્થિતિ વિશે અનુમાન ન કરી શકાય. પરંતુ વિટામિન D પણ રોગ શરૂ થઈ જાય તે પછી બહુ અસરકારક નથી રહેતું.

‘ઑટોઇમ્યૂન’ મૅગેઝિનમાં આ સંશોધનનો અહેવાલ પ્રસિદ્ધ થયો છે. સામાન્ય રીતે લોહીના નમૂના પરથી રુમેટૉઇડ આર્થરાઇટિસનો કયાસ કાઢવામાં આવે છે પરંતુ સંશોધકોએ સીધા જ,સાંધાના સૂઝેલા કોશ પર વિટામિન Dના પૂરક ડોઝની શી અસર થાય છે તે તપાસી જોયું. જે કોશ રોગગ્રસ્ત થઈ ગયા હોય છે તે વિટામિન Dને સ્વીકારતા નથી. આ સંશોધને હવે રુમેટૉઇડ આર્થરાઇટિસના ઇલાજ માટે નવી દિશામાં જવાનો સંકેત આપ્યો છે. રોગગ્રસ્ત કોશો વિટામિન Dને સ્વીકારતા થઈ જાય એવા રસ્તા હવે શોધવાના રહે છે.

સંદર્ભઃ વિટામિન D

૦-૦-૦

() તજ ખાઓ, વજન ઘટાડો

મિશિગન યુનિવર્સિટીના લાઇફ સાયન્સિઝ ઇન્સ્ટીટ્યૂમાં કરાયેલા એક સંશોધનનો નિષ્કર્ષ એવો છે કે તજ સ્થૂળતા ઘટાડે છે. તજમાં ‘સિનેમલ્ડિહાઇડ’ નામનું તેલ હોય છે. તજની સોડમ આ તેલને આભારી છે. ઉંદર પર એ તેલનો ઉપયોગ કરતાં જોવા મળ્યું કે ઉંદરને સ્થૂળતા અને હાઇપરગ્લાઇસેમિયા (લોહીમાં સાકર વધી જવી) સામે રક્ષણ મળ્યું. જો કે આ તેલ શી રીતે આ કામ કરે છે તે હજી સંશોધનનો વિષય છે.

વૈજ્ઞાનિકો એ જોઈ શક્યા કે સિનેમલ્ડિહાઇડ ચયાપચયની ક્રિયામાં ચરબીના કોશો (ઍડિપો સાઇટ્સ) પર સીધી અસર કરે છે. પરંતુ એ માત્ર ઉંદર પર સાબીત થયું છે; માણસ પર પણ એવી જ અસર થાય છે?

એમણે માણસના ઍડિપોસાઇટ્સ પર સિનેમલ્ડિહાઇડનો પ્રયોગ કરતાં ઉત્સાહવર્ધક પરિણામો મળ્યાં છે. એના પ્રભાવ નીચે ચરબીના કોશ જલદી ઊર્જાને બાળવા લાગે છે. આ પ્રક્રિયાને ‘થર્મોજેનેસિસ’ કહે છે.

‘મેટાબોલિઝમ’ મૅગેઝિનના આ મહિનાના અંકમાં એમના સંશોધનનાં પરિણામો પ્રકાશિત થયાં છે.

સંદર્ભઃ તજ ચરબીને બાળે છે

૦-૦-૦

() શેરડીના ઇથેનોલનો ઉપયોગ કરવાથી પેટ્રોલનો વપરાશ ઘટી શકે છે.

 

બ્રાઝિલ એક એવો દેશ છે કે જે શેરડીનો ઉપયોગ જૈવિક ઈંધણ તરીકે કરવા આતુર છે. એક આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રયોગ બ્રાઝિલમાં ચાલે છે, જેમાં જુદા જુદા પ્રકારની જમીનમાં શેરડીનું વાવેતર કરાયું આ શેરડીમાંથી ઇથેનોલ બનાવાયું. ઇથેનોલ ક્રૂડ ઑઇલની જગ્યાએ કામ આપે છે. હવે ત્યાં મોટી યોજના હેઠળ ઓછામાં ઓછા પોણાચાર કરોડ હેક્ટર અને તે પછી આગળ વધીને ૧૧ કરોડ ૬૦ લાખ હેક્ટર જમીનમાં શેરડીનો પાક લેવાશે. ૨૦૪૫ સુધીમાં આ રીતે જેટલું ઇથેનોલ પેદા થશે તે રોજના ૩૬ લાખથી માંડીને ૧ કરોડ ૨૮ લાખ બૅરલ તેલ જેટલું હશે. આમ થવાથી ૨૦૪૫ સુધીમાં તેલના વપરાશમાં ૧૩.૭% જેટલો ઘટાડો કરી શકાશે.

માત્ર એટલું જ નહીં, તેલને કારણે જેટલો કાર્બન ડાયોક્સાઇડ બને છે તેના માત્ર ૧૪% કાર્બન ડાયોક્સાઇડ ઇથેનોલના ઉપયોગથી બને છે. આમ આવતાં ૩૦ વર્ષમાં તેલનો વપરાશ ઘટાડી શકાશે તે ઉપરાંત, વાયુ પ્રદૂષણ ઘટાડવામાં પણ મદદ મળશે.

સંદર્ભઃ બ્રાઝિલ_ઇથેનોલ-26688

૦-૦-૦

() કૂતરા ગુસ્સે ભરાયેલા માલિકનો ભાવ સમજવા પોતાનું મોઢું ચાટે છે!

પાળેલા કૂતરા માણસના મનોભાવો ચહેરો જોઈને કળી શકે છે. બ્રાઝિલની સાઓ પાઓલો યુનિવર્સિટી અને અમેરિકાની લિંકન યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ જોયું કે માલિકનો ક્રોધિત ચહેરો જોઈને કૂતરા પોતાની જીભથી મોઢું ચાટે છે. આમ તો,મોઢું ચાટવાની ક્રિયા કૂતરો ખાવાનું માગે છે એવો સંકેત આપે છે. પરંતુ કૂતરાઓને એક પ્રયોગમાં એક જ માણસના બે ચહેરા દેખાડવામાં આવ્યા – એક પ્રસન્ન ચહેરો અને બીજો ગુસ્સાવાળો. ગુસ્સાવાળો ચહેરો જોતાં જ કૂતરાઓની જીભ બહાર નીકળી આવી અને એ પોતાનાં મોઢાં પર ફેરવવા લાગ્યા! પણ એમને જ્યારે બીજા કોઈ કૂતરાના ખૂંખાર ચહેરા દેખાડ્યા ત્યારે એમણે એ જ કર્યું પણ પ્રમાણમાં એમને પોતાના જાતભાઈની બહુ પરવા નથી, એવું દેખાયું!

શું કહેતા હશે, કૂતરા? માફી માગતા હશે? કે પૂછતા હશે કે “અરે ભાઈ, શું થઈ ગયું તે આટલા ઊકળી ઊઠ્યા છો?”

સંદર્ભઃ કૂતરા_ લાગણી-171128120214