Science Samachar : Episode 7

science-samachar-ank-7

(૧) ૧૯૬૭ પછી પહેલી વાર જોવા મળ્યો પલ્સાર તારો !

imageવૉર્વિક યુનિવર્સિટીના સંશોધકો પ્રોફેસર ટૉમ માર્શ, બ્રીસ ગાન્સિકે અને સાઉથ આફ્રિકન ઍસ્ટ્રોનૉમિકલ ઑબ્ઝર્વેટરીના ડૉ. ડૅવિડ બક્લીએ Nature મૅગેઝિનમાં હાલમાં જ પ્રકાશિત થયેલા એમના લેખમાં જાહેર કર્યું છે કે AR Scorpii (AR Sco) તારો એક યુગ્મ તારો છે અને એ પલ્સાર છે. પલ્સાર (Pulsating Star)માં પ્રચંડ ચુંબકશક્તિ હોય છે અને એ નિયમિત રીતે રેડિયોવેવ છોડે છે. એની ગતિ મિલિસેકંડથી માંડીને સેકંડ સુધીની હોય છે. ૧૯૬૭માં આવો પહેલો પલ્સાર જોવા મળ્યો તે પછી પચાસ વર્ષથી વૈજ્ઞાનિકો એને શોધવા માટે બ્રહ્માંડમાં નજર દોડાવ્યા કરે છે. AR Sco નો પરિભ્રમણનો દર ખૂબ જ ઊંચો છે અને એ એક જ દિશામાં એના જોડિયા ભાઈ ‘રેડ ડ્વાર્ફ’ તરફ રેડિયો કિરણો છોડે છે.

ર્રેડ ડ્વાર્ફને આ વ્હાઇટ ડ્વાર્ફની ગત્યાત્મક શક્તિમાંથી ઊર્જા મળે છે. આ તારાયુગલ વૃશ્ચિક નક્ષત્રમાં છે અને પૃથ્વીથી ૩૮ કરોડ પ્રકાશવર્ષ દુર છે. ખગોળીય અંતરોનાં માપ પ્રમાણે એ આપણાથી બહુ દૂર ન કહેવાય! તો આવો, બીજા પલ્સારનું સ્વાગત કરીએ.

સંદર્ભઃ અહીં

() બૅક્ટેરિયા પોતાનું જીવન કેમ બચાવે છે?

જેરુસલેમની હિબ્રૂ યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ eLife મૅગેઝિનમાં પોતાનો એક રસપ્રદ રિપોર્ટ કરીને દેખાડ્યું છે કે બૅક્ટેરિયા પોતાનું જીવન ટકાવી રાખવા માટે કેટકેટલીયે યુક્તિપ્રયુક્તિઓ અજમાવે છે. કોઈના શરીરમાં રહેવું સહેલું નથી હોતું. ઘણાં ‘ઍડજસ્ટમેન્ટ’ કરવાં પડે છે. નવી વહુને પૂછીએ તો ખબર પડે કે એણે નવા ઘરમાં રહેવા માટે પોતાના જીવનમાં કેટલા ફેરફાર કર્યા? શરીરની અંદર સ્થિતિ તો સતત બદલાતી રહે છે. એટલે બૅક્ટેરિયા પોતાના જીન્સમાં ફેરફાર કરીને ટકી જાય છે, પણ ઘણી વાર એટલાથી કામ નથી ચાલતું અને બચાવની નવી રીતો શોધવી પડે છે.

imageઅમુક સ્થિતિમાં પોતાની નવી શાખા શરૂ કરે છે. એની નવી પેઢી એવી હોય કે જન્મ પહેલાં જ એનું શરીરની સ્થિતિ સાથે અનુકૂલન થઈ ગયું હોય. એટલે એ શરીરમાં કંઈ પણ કરે, શરીર એને કાઢી ન મૂકે. સંશોધકોએ જોયું કે આ હુમલાખોર જાતની યાદશક્તિ પણ બહુ સારી હોય છે એટલે એ હુમલાના નિશાનને બહુ લાંબા વખત સુધી યાદ રાખી શકે છે, આથી એને અઠવાડિયાંઓ સુધી સફળતા પણ બહુ મળે છે. સંશોધકો કહે છે કે એની યાદશક્તિની સ્વિચ બંધ કરી શકાય તો જ શરીરના રોગપ્રતિકાર તંત્રને છેતરવાની એની યુક્તિ નકામી નીવડે!

અહીં એક જ બેક્ટેરિયાની બે જુદા ગુણધર્મ ધરાવતી બે પેઢીઓ જોવા મળે છે. એમાં લીલા રંગવાળી જાત હુમલાખોર અને ચાલાક હોય છે, એમની યાદશક્તિ પણ તેજ હોય છે. પીળા રંગની જાત મૂળ છે. એની સામે તો આપણું શરીર લડી શકે છે, પણ એના ‘કઝિન્સ’નો તો ઉપાય જ નથી.

સંદર્ભઃ અહીં

() ૬૭ પૈસામાં લૅબોરેટરી! ખરીદશો?

imageરૂપિયો ડૉલર સામે વધુ ગગડે અને ભાવ ક્યાંક ૭૦/૭૫ પૈસા થઈ જાય તે પહેલાં સોદો કરી લેવા જેવો ખરો! સ્ટેનફૉર્ડ યુનિવર્સિટીની મૅડિકલ સ્કૂલના પ્રયોગવીરોએ ’Lab-on-Chip’ બનાવી છે. એક ચિપ પર આખી લૅબોરેટરી અને તે પણ અમેરિકાના ચલણમાં એક સેન્ટ એટલે કે આપણા ૬૭ પૈસાની કિંમતમાં! આ ટેકનોલૉજીનો ફેલાવો થશે ત્યારે નિદાન માટેનાં પરીક્ષણો બહુ સસ્તાં બની જશે. વિકાસશીલ દેશોમાં સ્તનનું કૅન્સર, ટીબી વગેરે રોગોનું નિદાન બરાબર ન થવાથી મૃત્યુ દર વિકસિત દેશોની સરખામણીએ બમણો રહે છે.

આ નાની વસ્તુમાં ત્રણ ટેકનોલૉજીઓનો સમન્વય કરાયો છે. માઇક્રોફ્લ્યૂડિક, ઇલેક્ટ્રોનિક અને ઇંકજેટ પ્રિંટિંગ. આ ચિપમાં સિલિકોનની માઇક્રો ફ્લ્યૂડિક ચૅમ્બર છે, જેમાં કોશોને રાખવાની સગવડ છે. ઇલેક્ટ્રોનિક ચિપનો ફરી ઉપયોગ થઈ શકે છે. આ સિસ્ટમના બીજા ભાગમાં ઇંકજેટ પ્રિંટરની ટેકનોલૉજી છે એટલે તમે ચિપ પરની માહિતી છાપી શકો છો. હવે ચણીચોખ લૅબોરેટરીની જરૂર નહીં રહે! ચિપ મારે વીસ મિનિટમાં બની જાય છે!

સંદર્ભઃ અહીં (સ્ટેનફૉર્ડ યુનિવર્સિટીની મૅડિકલ સ્કૂલની ઑફિસ ઑફ કમ્યૂનિકેશન ઍન્ડ પબ્લિક અફેર્સના વિજ્ઞાન સંબંધી લેખિકા દેવિકા બંસલનો લેખ).

() બાળકોને લાંબો વખત કુદરતી પ્રકાશ મળે તો આંખ બગડે છે

બાળકો જો બહુ ઘણો વખત ઘરમાં જ રહે તો એમને માયોપિયા થાય છે. નૉર્થવેસ્ટર્ન યુનિવર્સિટીની ફેઇનબર્ગ સ્કૂલ ઑફ મૅડિસીનના વૈજ્ઞાનિકોને રેટિનામાં એક એવો કોશ હોવાનું જાણવા મળ્યું છે કે એ બરાબર કામ ન કરે તો માયોપિયા (ટૂંકી નજર) થાય છે. દુનિયામાં એક અબજ કરતાં વધારે લોકોને માયોપિયા છે અને આ સંખ્યા વધતી જાય છે. એમન કહેવા મુજબ આ કોશ પ્રકાશ માટે બહુ સંવેદી છે અને આંખની શક્તિની વૃદ્ધિ કેટલી હોવી જોઈએ તેના ઉપર એનું નિયંત્રણ છે. પ્રકાશ કેટલો મળે છે તે પ્રામાણે આંખની દૃષ્ટિ મર્યાદા લાંબી-ટૂંકી થતી હોય છે. અમુક હદથી આગળ બાળકોની આંખ વધારે લાંબી રેન્જ માટે તૈયાર થઈ જાય તો પ્રતિબિંબ રેટિના પર ઝિલાતું નથી. આથી નજીકની વસ્તુઓ જોવામાં તકલીફ પડે છે. ઘરની લાઇટની રેન્જમાં લાલ અને લીલાનો કન્ટ્રાસ્ટ વધારે હોય છે, એને કારણે આંખના ફોટૉરિસેપ્ટરો સક્રિય બને છે. આથી એની વૃદ્ધિ જરૂર કરતાં વધારે થાય છે. પરિણામે બાળકને ચશ્મા આવે છે. પ્રાકૃતિક પ્રકાશમાં આ નુકસાન નથી થતું.

‘કરંટ બાયોલૉજી’ના ૨૦મી ફેબ્રુઆરીના અંકમાં આ લેખ પ્રકાશિત થશે. એની ઑનલાઇન આવૃત્તિમાં ૨૬મી જાન્યુઆરીએ આવી ગયો છે.

સંદર્ભઃ અહીં

Advertisements

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s