Before the Law: Kafka’s parable

આવતા થોડા દિવસોમાં હું ફ્રાન્ઝ કાફકાની એક લાંબી વાર્તા In the Penal Colonyનો અનુવાદ ત્રણ-ચાર હપ્તામાં આપવા માગું છું. કાફકાના સાહિત્યનો અનુવાદ કરવાની મને Franz Kafka online (ક્લિક કરો) તરફથી સહર્ષ પરવાનગી મળી છે. વેબસાઇટના સંચાલકનો આભાર માનવાની સાથે એમનો ઈ-પત્ર નીચે રજૂ કરું છું.આનો સૂર સાધવા માટે આજે કાફકાની એક ટૂંકી રૂપક-કથા‘Before The Law’ (Vor dem Gesetz)નો અનુવાદ રજૂ કરું છું.

Kasfka permission

કાનૂનને દ્વારે

લેખકઃ ફ્રાન્ઝ કાફકા

જર્મનમાંથી અંગ્રેજીમાં અનુવાદઃ ઈયાન જોહ્નસ્ટન

 આ મહેલ કાયદાનો છે. એક ગામડિયો ત્યાં આવે છે અને મહેલમાં, કાનૂનની પાસે જવા માગે છે. પણ એના મુખ્ય દરવાજે એક ચોકીદાર બેઠો છે, એ એને અટકાવે છે કે હું તને અત્યારે તો અંદર જવા દઈ શકું એમ નથી. માણસ વિચારમાં પડી જાય છે અને પૂછે છે કે થોડા વખત પછી અંદર જવા દેશે? ચોકીદાર કહે છે, “હા, એમ કદાચ થઈ શકશે, પણ હમણાં તો નહીં જ.” એ જ વખતે દરવાજો ઊઘડે છે અને ચોકીદાર બાજુએ ખસી જાય છે. ગામડિયો જરા વાંકો વળીને અંદર શું છે તે જોવાની કોશિશ કરે છે.

ચોકીદારનું ધ્યાન એના તરફ જાય છે અને એ હસે છે, ”તને અંદર શું ચાલે છે તે જોવાનું બહુ મન થાય છે ને? મેં ના પાડી તોયે તું કેડો મૂકતો નથી. પણ યાદ રાખ. હું બહુ શક્તિશાળી છું અને તો પણ, હું તો સૌથી નીચલી પાયરીનો ચોકીદાર છું. અંદર પણ દરેક હૉલ પાસે ચોકીદારો ઊભા છે અને પહેલા કરતાં બીજો વધારે શક્તિશાળી છે. અને ત્રીજો તો એવો છે કે એની નજર પણ મારા પર પડે તો હું સહન ન કરી શકું.

કાયદા પાસે જવું આટલું અઘરું હશે તેની ગામડિયાને ખબર નથી. એને વિચાર આવે છે કે કાયદા પાસે તો સૌ કોઈ જઈ શકે એવું હોવું જોઈએ, પણ હવે એ ચોકીદાર તરફ ઝીણવટથી જૂએ છે. એનો ફરનો કોટ, અણિયાળું નાક અને  તાતારો જેવો માથા પર કાળો રૂમાલ બાધેલો જોઈને એને થાય છે કે અંદર જવાની પરવાનગી મળે ત્યાં સુધી રાહ જોવી એ જ સારું છે. ચોકીદ્દાર એને બેસવા માટે સ્ટૂલ આપે છે અને દરવાજાની આગળ એક બાજુએ બેસવાની છૂટ આપે છે. 

એ ત્યાં દિવસો અને વર્ષો સુધી બેઠો રહે છે. એ અંદર જવા માટે ઘણાય પ્રયત્નો કરે છે અને આજીજી કરી કરીને ચોકીદારને થકવી દે છે. વચ્ચે વચ્ચે ઘણી વાર ચોકીદાર પણ એને ટૂંકા સવાલ પૂછી લે છે – એનું ગામ કેવું છે વગેરે વગેરે. પણ એના સવાલો પૂછવા ખાતર પુછાયેલા હોય છે, કોઈ મોટો માણસ તુચ્છ માણસને પૂછતો હોય એવા સવાલો હોય છે. અને તે સાથે જ દર વખતે એ પણ કહી દે છે કે હજી એ એને અંદર જવા નહીં દઈ શકે. માણસ મુસાફરી માટે ઘણીબધી વસ્તુઓ લઈ આવ્યો છે. ચોકીદારને ચળાવવા માટે એ ધીમેધીમે પોતાની મોંઘામાં મોંઘી વસ્તુ સહિત બધું જ આપી દે છે. ચોકીદ્દાર બધું લેતો જાય છે પણ લેતી વખતે કહ્યા વગર રહેતો નથી કે,  આ બધું તો હું એટલા માટે લઉં છું કે તને એમ ન લાગે કે તું કંઈ ન કરી શક્યો.”

વર્ષોનાં વહાણાં વાઈ જાય છે. માણસ ચોકીદારને લગભગ સતત જોયા કરે છે. એ બીજા ચોકીદ્દારો પણ છે, એ વાત જ ભૂલી જાય છે અને એને લાગે છે કે કાયદા પાસે પહોંચવામાં આ એક જ આડખીલી છે. આવી કફોડી હાલતને એ શરૂઆતનાં વર્ષોમાં તો મોટેથી ભાંડે છે પણ પછી ઘરડો થતાં એ માત્ર બબડે છે. એ નાના બાળક જેવો બની ગયો છે. ચોકીદારને વર્ષોથી જોયા કરે છે એટલે એના ફરના કોટના કૉલર પર કીડા ફરતા જોયા છે. આ કીડાઓને પણ એ ચોકીદારને સમજાવવા કાકલૂદી કરે છે.

હવે તો એની નજર પણ નબળી પડી ગઈ છે અને એને સમજાતું નથી કે એની આસપાસનું બધું કાળુંકાળું છે કે એની આંખો એને દગો દે છે? પણ એ કાયદાના દરવાજાની અંદરથી વહી નીકળતા પ્રકાશના રેલા અને અંધારામાં પણ ઓળખી લે છે. હવે, એના જીવનના ઘણા દિવસ બચ્યા નથી. મરતાં પહેલાં એ એના આખા જીવનનો અનુભવ એક સવાલમાં એકઠો કરે છે. આ સવાલ એણે હજી સુધી ચોકીદારને પૂછ્યો નથી. એ ચોકીદારને હાથના ઈશારાથી પાસે બોલાવે છે, કારણ કે એ હવે પોતાનું અકડાઈ ગયેલું શરીર પણ ઊંચું કરી શકે તેમ નથી.

ચોકીદારે એની વાત સાંભળવા માટે નમવું પડે છે, કારણ કે એ બન્ને વચ્ચે જે જબ્બર અંતર હતું તેનાથી એ માણસને ઘણું નુકસાન થયું છે. “હજી તારે શું જાણવું છે?” ચોકીદાર કહે છે, ”તને તો સંતોષ જ નહીં થાય”. “દરેક જણ કાયદા પાસે જવા માગે છે” માણસ કહે છે, “તો આટલાં વર્ષોમાં મારા સિવાય બીજું કોઈ અંદર જવાની વિનંતિ કરતું કેમ ન આવ્યું?” ચોકીદાર કહે છે, “અહીંથી બીજું કોઈ અંદર ન જઈ શકે, કારણ કે આ દરવાજો તો માત્ર તારા માટે હતો. હવે હું એ બંધ કરી દઈશ.”

૦-૦-૦-૦

કાફકાની આ રૂપકકથા પહેલી વાર ૧૯૧૫માં પ્રકાશિત થઈ. તે પછી એની વિશ્વવિખ્યાત નવલકથા The Trialમાં પણ સ્થાન પામી. એનું અર્થઘટન અને આજે એની સાર્થકતાનો નિર્ણય વાચકો પર છોડું છું.

 

 

4 thoughts on “Before the Law: Kafka’s parable

  1. Subodh Shah ---

    Dipakbhai:
    Beautiful story, pregnant with possibilities of interesting interpretations. My congrats for selecting a masterpiece and presenting it to Gujarati readers.

    The beautiful Palace (actually an awesome Castle) of Laws that society has erected does not allow the only man for whom it has been created. The irony of it all is so striking, the impact hits so hard. The complex web of laws, rules and procedures that society has created is so hollow, ineffective and useless that the entire grand edifice of civilization is— in the memorable words of Shakespeare — like “a tale told by an idiot, full of sound and fury, signifying nothing.” The end of it all? Death. No wonder, in actual life, Kafka committed suicide.

    The art of writing is evident in every paragraph he writes: the fur coat, the black handkerchief, worms moving on the jacket— several such strokes of genius. Simply beautiful !
    Please keep up your good work.
    Thanks. —Subodh Shah —NJ, USA.

    1. Thanks Subodhbhai. The story is indeed open-ended and there is ample scope of various interpretations. An ordinary man is assured that he would be able to approach The Law but he actually cannot do so. The promise remains alive till the end as if the doors were kept open for him only and he alone could enter it. In fact, he was never allowed to enter.
      Kafka’s writings always highlight the basic human values – of justice, of fairness of restoring harmonious relationship. Soon I will present another Kafka story equally humane yet full of conflicting values.

  2. Paresh Vaidya

    100 year and this is still valid ! Do not know about France, but surely in India. Sad. If Police and Justice can be citizen-centric, nothing more need to be done.

    1. Police and Justice system are not only not citizen-centric but practically against citizens.Though we say everyone is innocent unless proved otherwise. But the third degree method used by police assumes one’s guilt a priori he may be innocent but when he comes out of the police custody he certainly has lost his innocence.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s