Three Rationalists killed in two years

બે વર્ષમાં ત્રણ નામાંકિત રૅશનાલિસ્ટોની હત્યા

આપણો દેશ ધીમે ધીમે IS, અલ-કાયદા કે તાલિબાનની હિંસક ધર્માંધતાની ટીકા કરવાનો અધિકાર ગુમાવતો જાય છે. છેલ્લાં વે વર્ષ અને દસ દિવસમાં ત્રણ રૅશનાલિસ્ટોને મોતના મુખમાં ધકેલી દેવાયા છે. એમની મૃત્યુની તારીખો અને સમયાંતર જોતાં એવું જ લાગે કે જાણે દર વર્ષે બે જણની એક નિશ્ચિત સમયગાળે હત્યા કરવાની યોજના તૈયાર હોય.

અનુક્રમે ડાબેથી ઃ નરેન્દ્ર દાભોળકર ; ગોવિંદ પાનસરે; પ્રો. એમ.એમ. કલબુર્ગી
મારી બારી (૪૯)માં બાંગ્લાદેશના પાંચ રૅશનાલિસ્ટ બ્લૉગરોની હત્યા વિશે લખ્યું જ હતું. નીલૉય નીલની હત્યા સાતમી ઑગસ્ટે થઈ તે સાથે મૃત્યુના માર્ગના એમના પુરોગામી બીજા ચાર શહીદ બ્લૉગરોને પણ અંજલિ આપવાની તક લીધી. ત્યાં તો ગઈકાલે આપણા જ દેશમાં, છેલ્લાં બે વર્ષમાં ત્રીજા રૅશનાલિસ્ટ પ્રો. એમ. એમ. કલબુર્ગીની હત્યાના સમાચાર આવ્યા. આ પહેલાં નરેન્દ્ર દાભોળકર અને ગોવિંદ પાનસરે તો અંધશ્રદ્ધાને ધર્મ માનનારાઓની ગોળીઓનો શિકાર બની ચૂક્યા છે. આ હત્યાઓ પાછળ કયાં ધર્મવાદી કટ્ટર તત્ત્વો છે તે જાણવું કે સમજવું અઘરું નથી. મેંગલોર પોલીસે એક ફરિયાદ પરથી બજરંગ દળના મેંગલોરના કો-કન્વીનર ભૂવિત શેટ્ટીની ધરપકડ કરી છે. એના એક ટ્વીટ પરથી ફરિયાદ કરવામાં આવી હતી. ટ્વીટમાં એણે યૂ. આર. અનંતમૂર્તિ અને એમ. એમ. કલબુર્ગીનો ઉલ્લેખ કર્યો છે એટલું જ નહીં, બીજા એક રૅશનાલિસ્ટ કે. એસ. ભગવાન ત્રીજું લક્ષ્ય હોવાની ચેતવણી પણ આપી છે.

image

આમ છતાં, અહીં હું કોઈ સમુદાયનું કે એનાં કટ્ટર તત્ત્વો તરફ આંગળી ચીંધવાનું સમજીવિચારીને ટાળું છું કારણ કે દાભોળકરની હત્યાની તપાસ માટે હજી તો હાલમાં જ મહારાષ્ટ્ર સરકારે જરૂરી સંખ્યામાં અધિકારીઓ ફાજલ પાડ્યા છે અને પાનસરેની હત્યાની તપાસ હજી શરૂ પણ નથી થઈ. પ્રો. કલબુર્ગીની હત્યા પાછળ પણ આ જ તત્ત્વો છે એમાં પણ શંકા નથી.

તેમ છતાં, બે સત્યો એવાં છે કે જેનો ઇન્કાર ન થઈ શકે. એક સત્ય એ કે આ દેશનો મુખ્ય ધર્મ હિન્દુ ધર્મ છે. બીજું સત્ય એ કે, રૅશનાલિસ્ટો ધર્મને પણ વિવેકબુદ્ધિની કસોટીએ ચડાવે છે. આમાંથી એવો નિષ્કર્ષ કાઢી લેવાય છે કે રૅશનાલિસ્ટો હિન્દુ ધર્મની વિરુદ્ધ છે. રૅશનાલિઝમ સૈદ્ધાંતિક રીતે ધર્મની કે ભગવાનની વિરુદ્ધ જ હોય એવું નથી, પરંતુ એવી છાપ અવશ્ય છે.

રૅશનાલિસ્ટો માત્ર અંધશ્રદ્ધાની વિરુદ્ધ હોય છે અને અંધશ્રદ્ધા પોતે જ ધર્મ બની જાય ત્યારે એ ધર્મનો વિરોધ કરવો એ સૌ સમજદાર ધાર્મિક વ્યક્તિની ફરજ છે. એમનો આગ્રહ દરેક વિચારને તર્કની કસોટીએ ચડાવવાનો હોય છે. જે વાત તર્કમાં ન બેસે તેને આપણે રદ કરવી જ જોઈએ. એમાં ધાર્મિક આસ્થાનો સવાલ જ ન આવવો જોઈએ. શ્રદ્ધાને તર્કનો આધાર જરૂરી છે. તર્કનો ઇન્કાર કરશું અને માત્ર શ્રદ્ધાને ભરોસે ચાલશું તો આપણે કોઈ પણ ગૂંડો-બદમાશ ભગવાં વસ્ત્રો પહેરીને, ગળામાં ઢગલાબંધ રુદ્રાક્ષની માળાઓ નાખીને આવશે અને ધર્મનું નામ લેશે તો એને માની લેવા તત્પર રહેશું અને વિનાશના માર્ગે ધસી જઈશું. આટલું ન સમજનાર સમાજ ધાર્મિક તો ન જ હોય.

ધર્મનાં બે પાસાં હોય છે. એક તો, મૂળભૂત માનવીય મૂલ્યોને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ મૂલ્યો આપણી સર્વાઇવલની જરૂરિયાતમાંથી નીપજ્યાં છે. માનવીય સમાજમાં સહકાર, શાંતિ, પરસ્પર સદ્‍વર્તન આ માનવીય મૂલ્યો ધર્મના પહેલા અને મૂળભૂત પાસામાં આવે છે. તમે ભગવાનમાં માનતા હો કે નહીં, તમારો પવિત્ર ગ્રંથ ગીતા હોય કે કુરાન, એને ધર્મના આ માનવીય મૂલ્યોના પાસા સાથે કશી લેવાદેવા નથી. એ સૌને સમાન રીતે લાગુ પડે છે. આ પાસાનું અનુસરણ તો રૅશનાલિસ્ટો પણ કરતા જ હોય છે. આ સંદર્ભમાં ધર્મ શાશ્વત છે.

બીજું પાસું એટલે આપણા ક્રિયાકાંડો, રીતરિવાજો, ઉપાસનાની રીત, આપણી ધાર્મિક કથાઓ, દંતકથાઓ. અને ધર્મગ્રંથો. આ બીજા પાસાના સંદર્ભમાં ધર્મ શાશ્વત નથી અને કોઈ પણ યુગમાં આ પાસું શાશ્વત નથી મનાયું. મક્કામાં મહંમદ પયગંબર પહેલાં કોઈ ધર્મ જ નહોતો એવું નથી. આજે ઇસ્લામ છે તો શિયા અને સુન્ની પણ છે. અને જીસસથી પહેલાં શું ઇઝરાએલમાં કોઈ ધર્મ નહોતો? આજે પણ ખ્રિસ્તી ધર્મની સાથે જ યહૂદી ધર્મ પણ બરાબર જીવંત છે. નવા ધર્મો, અથવા નવા સમયને અનુરૂપ ધર્મો મૂળ ધર્મોની અંધશ્રદ્ધાઓ, અન્યાય અને અજ્ઞાનભરી પરંપરાઓને કારણે સમાજ સ્થગિત થઈ ગયો ત્યારે સર્જાયા. આવા વિરોધની સર્વવ્યાપી ભાવનાઓને વાચા આપવા જીસસ અને મહંમદ સર્જાયા – ‘અભ્યુત્થાનં અધર્મસ્ય, વિનાશાય ચ દુષ્કૃતામ્‍’ (અધર્મના નાશ માટે અને અપકૃત્યો કરનારના વિનાશ માટે) . ધર્મનું બીજું પાસું શાશ્વત હોત તો ઇસ્લામ અને ખ્રિસ્તી ધર્મ આજે અસ્તિત્વમાં જ ન હોત.

આપણા જ દેશમાં વેદો પછી ઉપનિષદો અને ગીતા, વેદો અને ચાર્વાકવાદીઓ, બુદ્ધ અને મહાવીર પેદા ન થયા હોત. વેદાંતી વિવેકાનંદ અને વેદના ઉપાસક દયાનંદ સરસ્વતી, દ્વૈતવાદ, અદ્વૈતવાદ, જડવાદ આપણા જ દેશનાં જ અમૂલ્ય રત્નો છે ને? આ પાસું શાશ્વત હોત આટલાં પરિવર્તનો જોવા ન મળ્યાં હોત. આ પાસું શાશ્વત હોય તો ધર્મ મૃતઃપ્રાય અવસ્થામાં પહોંચી જાય છે. જે લોકો ધર્મના આ પાસાને શાશ્વત માને છે તે લોકો ધાર્મિક નથી. એમનો ઉદ્દેશ બીજો કંઈ પણ હોય ધર્મ સાથે એને કશી લેવાદેવા જ નથી.

દાભોળકર, પાનસરે અને કલબુર્ગીના હત્યારાઓ નર્યા પાખંડી અધાર્મિકો છે. આ સંદર્ભમાં એક વાત બહુ જરૂરી છે. આ દેશનો મુખ્ય ધર્મ હિન્દુ ધર્મ હોવાથી આ ત્રણેય શહીદ રૅશનાલિસ્ટોએ હિન્દુ સમાજમાં પ્રવર્તતી અંધશ્રદ્ધાઓ અને અન્યાયી વ્યવસ્થાની ટીકા કરી. આ જોતાં એમના હત્યારાઓ હિન્દુ ધર્મના ઉદ્ધારક અને રક્ષક હોવાનો દાવો કરતા હશે તો તે પોલીસ તપાસમાં બહાર આવશે. આ દરમિયાન હિન્દુ સમાજે એ વિચારવાની જરૂર છે કે એમણે પોતાના ધર્મની વ્યાખ્યા કરવાનો અધિકાર અર્ધશિક્ષિત, લોહી તરસ્યા, ખૂનીઓને સોંપી દીધો છે? હિન્દુ ધર્મ એટલે શું તે જો જાગૃત હિન્દુઓ ખુલ્લંખુલ્લા બોલશે નહીં તો એક દિવસ એવો આવશે કે મારા-તમારા જેવા સામાન્ય માણસો પણ આ હત્યારાઓએ બનાવેલી ધર્મની વ્યાખ્યાથી થોડાક પણ આગળપાછળ થશું તો આપણને ગોળીએ દઈ દેતાં અચકાશે નહીં.

પેસ્ટર માર્ટિન નિયેમોલરની કવિતા રજૂ કરું છું. એ બધી પરિસ્થિતિમાં, ખાસ કરીને હિંસાખોરી થતી હોય ત્યારે, યાદ રાખવાની જરૂર છે.

First they came for the Socialists,
and I did not speak out –
Because I was not a Socialist.

Then they came for the Trade Unionists,
and I did not speak out –
Because I was not a Trade Unionist.

Then they came for the Jews,
and I did not speak out –
Because I was not a Jew.

Then they came for me –
and there was no one left to speak for me.

++++++++

કહોઃ ત્રણેય વિદ્વાનોના હત્યારાઓને જલદી ન્યાયના સિંહાસન સમક્ષ હાજર કરો.

કહોઃ વિવાદની છૂટ, હિંસાની નહીં.


દીપક ધોળકિયાનાં સંપર્કસૂત્રઃ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s