Climbing the Hill: Francis Lobo

ટોચ તરફ આગેકદમ

ફ્રાન્સિસ લોબો
(ફ્રાન્સિસ અને એમના પુત્ર વીરેન, બન્ને મારા મિત્ર છે. શ્રી ફ્રાન્સિસ પોતે ઇંડસ્ટ્રિયલ એન્જીનિયર હતા પરંતુ સામાજિક મુદ્દાઓ પર પણ એમનું ચિંતન ઘણું છે. અહીં એમના એક લેખનો મુક્ત અનુવાદ મૂકું છું. આ લેખ પસંદ કરવાનું કારણ એ કે એમાં ગંભીરતા હળવાશનાં કપડાં પહેરીને આવી છે. લેખ એમનું નિર્મળ, નિખાલસ મનનું પણ દર્પણ છે. આગળ વાંચો).

ત્રીસેક વર્ષની એક અપરિણીત યુવતી માટે એક જણે ટિપ્પણી કરીઃ “એ તો હવે ટોચે પહોંચી ગઈ છે! મને બહુ ગુસ્સો આવ્યો. મેં કહ્યું: “અરે ભાઈ,કોઈ ટોચે નથી પહોંચ્યું. હું ૭૬નો થયો, પણ હજી તો ચડું જ છું!”

સમયના ટેલીસ્કોપમાંથી જોઉં છું તો મને ગૂંચવાડાની જાળ દ્દેખાય છે. જોવાનો ખૂણૉ બદલો એટલે એની ભાત પણ બદલાઈ જતી જણાય છે. શું થાય છે, શા માટે થાય છે તે કળવું અઘરૂં બની જાય છે.આપણે હંમેશાં બીજા કરતાં આગળ નીકળી જવાની કોશિશમાં લાગેલા રહ્યા – સ્કૂલ અને કૉલેજમાં, ખેલના મેદાનમાં કે નોકરીધંધામાં. અરે, છોકરીનું દિલ જીતવામાં પણ હરીફાઈ કરતા રહ્યા. ક્યારેક તો આપણી જ પૂંછડીનો પણ પીછો કરતા રહ્યા!

એક વાર ચર્ચમાં પાદરીનું પ્રવચન ચાલતું હતું તેની વચ્ચે જ મને ઝોકું આવી ગયું. એણે એક ઘોષણા કરી તે સાથે હું ઝબકીને જાગી ગયોઃ ” ફ્રાન્સિસ લોબોના આત્માની શાંતિ માટે આ ‘માસ'(પ્રાર્થનાસભા) યોજાઈ છે. મારે પાસે એક ફુટડી છોકરી બેઠી હતી. હું એના તરફ ફર્યો અને કહ્યું: “એ હું જ!” હવે એના ઉપર વિચાર કરતાં મને લાગે છે કે મારી કબર પર માત્ર એ જ લખેલું હોવું જોઈએ કે “આ ફાની દુનિયામાંથી વિદાય લેતી વખતે તેઓ બધું જ અહીં છોડી ગયા!”

પાછળ નજર ફેરવીને જોઉં છું તો ઘણી સુખની ઘડીઓ આંખ સામે તરવરે છે. કુટુંબ સાથે ગોવાની એ સફર…બીચ પર ઊછળતી મોજમસ્તીની લહેરો…પોર્ક વિંડાલુ અને સોર્પોટેલનું સ્વાદિષ્ટ ભોજન. પોર્ક ‘લાલ’ હોય એવી હજી શોધ થઈ નહોતી અને એ ખાવાથી આરોગ્યને નુકસાન થાય છે એવી ખબર પડી તે પહેલાં ની એ વાત. હજી પૈસાવાળાઓના શબ્દકોશમાં ‘કોલેસ્ટેરોલ’ શબ્દનો પ્રવેશ પણ નહોતો થયો.

મને યાદ આવે છે કે એક વાર અમે પહાડ પરથી નીચે આવતાં હતાં. રસ્તો વળાંકદાર હતો. હું પોતે જ ડ્રાઇવ કરતો હતો. રોડ-સાઇન તો એવું ચોખ્ખું કહેતી હતી કે સ્પીડ લિમિટ ૧૫ કિલોમીટરની હતી.હું પણ ધીમે જ હંકારતો હતો. પરંતુ, મારાં બાળકો, પાજી, એનાથી ત્રાસી ગયાં. શું કરવું અને શું કરી નાખવું એ જ વિચારમાં હતાં. મને સ્પીડ વધારવા કહેવા લાગ્યાં. હું પણ એમના કહેવામાં આવી ગયો અને સ્પીડ વધારી દીધી. મેં જેવો એક વળાંક પાર કર્યો કે એક ટ્રક રસ્તામાં ઊભી હતી, એની સાથે અમારી કાર અથડાઈ પડી. કારનાં દરવાજાનાં હૅન્ડલ તો કોણ જાણે ક્યાંય ઊડી ગયાં. એ જમાનામાં ઍમ્બેસેડર કારનાં હૅન્ડલ એવાં કે બહાર તરફ નીકળતાં હોય. હવે તો હૅન્ડલો કારની બોડીની અંદર જ હોય છે. કાર બનાવનારા પાછળથી સમજ્યા હશે કે હૅન્ડલો વધારાની જગ્યા લેતાં હોય છે, તે કાર ચલાવનારાને ધ્યાનમાં રહેતું નથી. હૅન્ડલો રિપેર થાય ત્યાં સુધી મારે દરવાજા અંદરથી ખોલવા પડતા. લોકો પૂછતા તો આવા અકસ્માતમાં માત્ર હૅન્ડલો ગયાં એ સમજાવવું ભારે મુસીબતનું કામ થઈ જતું. એમને નવાઈ લાગતી કે ટ્રક માત્ર હૅન્ડલનું જ નુકસાન કરે અને બાકી આખી કાર સહીસલામત રહે એ કેમ બને! અમે બચી ગયા એના કરતાં પણ એ એમને મન મોટું આશ્ચર્ય હતું.

બીજો પણ એવો જ બનાવ મારા જીવનમાં બન્યો છે. મેં નોકરીમાંથી રાજીનામું આપી દીધું અને તે પછી એક રવિવારની સવારે બાથરૂમમાં લપસી પડ્યો. કરોડરજ્જુની નીચેનું નાનું હાડકું ભાંગ્યું હતું તે તો મને તરત સમજાઈ ગયું. મારી બૂમ નીકળી ગઈઃ ‘હે ભગવાન, હજી હમણાં જ તો નોકરી છોડી અને ત્યાં આ ઉપાધિ આવી!” ખેર, જેમતેમ કરીને ઊભો થયો, તૈયાર થયો અને ચર્ચમાં પ્રાર્થના માટે ગયો. પણ સમાજમાં તો કાનોકાન અને જીભોજીભ વાત ફેલાઈ ગઈ કે ફ્રાન્સિસે આગલી શનીવારની રાતે ખૂબ ઢીંચ્યો અને સવારે સીધો જ ચર્ચમાં આવ્યો; એટલેસ્તો, એનાથી બેસી શકાતું નહોતું. અરે, બરાબર ઊભો પણ રહી શકતો નહોતો અને ડગલાં હતાં કે ડગમગલાં?

એક વાર હું ફેની(ગોવાનો દેશી દારૂ)ની મહેફિલમાંથી રાતે મોડો ઘરે પાછો આવતો હતો. મારી સાથે મારો મિત્ર હતો. અમે ખેતરોમાંથી ચલતા હતા;મારૂં મન ઊમગ્યું અને મેં ગાવાનું શરૂ કર્યું. તરત જ ગામવાસીઓના વફાદાર ચોકીદાર જેવાં કૂતરાંઓનું હુજુમ અમને ઘેરી વળ્યું. એમની આંખોમાં ઉત્સુકતા હતીઃ “એવું તે શું બન્યું છે કે હું આટલો ખુશ છું!” ઍસિસીના સેન્ટ ફ્રાન્સિસની જેમ મેં પણ વિચાર્યું કે હું એમને સમજાવીશ. એમને કહીશ કે એ જેની ચોકી કરે છે એવી કોઈ મિલકત કે શખ્સને હું જફા નહીં પહોંચાડું. ખરૂં પૂછો તો હું પણ તમારા માંહેનો એક છું, હું પણ કૂતરા જેવી જ જિંદગી જીવું છું. પછી ગૅંગનો સરદાર મારી પાસે આવ્યો અને મને સૂંઘ્યો. હું તો ફેનીથી પલળેલો હતો એટલે એ સમજી ગયો કે હું ખરો ગોવાનો સપૂત છું, બીજા રાજ્ય કે દેશમાંથી આવેલો ઘુસણખોર નહીં. તે પછી એણે મને જવા દીધો. હું આખા રસ્તે બીકને ભગાડવા માળા જપતો અને શીતળ ચાંદનીમાં રોમૅન્ટિક ગીતો ગાતો ઘરે પહોંચ્યો.

આજે હવે ટોચ તરફ આગળ વધું છું ત્યારે હું આ નિયમોનું પાલન કરૂં છું:

નિયમ ૧: આભારી બનો
સેલિબ્રિટીઓને ઍવૉર્ડ લેતાં તો તમે જોતા જ હશો, હું પણ જોઉં છું. સૌ પોતે જે કઈં બન્યાં, જે કઈં સફળતાઓ એમને મળી તેના માટે માતાપિતા અને બીજાં સ્નેહીસંબંધીઓનો આભાર માને છે. હું ધારૂં છું કે મને ટકી રહેવામાં મદદ કરનારા કે મને સહન કરનારાનો જાહેરમાં આભાર માનવાની મને તક મળે એવા તો અણસાર પણ નથી દેખાતા. એટલા માટે જ એ સૌ કોઈનો હું તરત આભાર માની લેતો હોઉં છું, ક્યારેક તો મદદ કરશે જ એમ ધારીને પહેલાં જ આભાર માની લઉં છું – રખે ને એમનો વિચાર બદલી જાય!

નિયમ ૨: પ્રશંસા કરો
મારે કબૂલ કરવું જોઈએ કે હું બનીઠનીને નીકળું છું તે બીજાની નજરે સારા દેખાવા માટે – (બાકી હું પોતે તો મને અરીસા સિવાય ક્યાંય જોઈ શકતો નથી)! બીજા પણ મારી સામે સુંદર દેખાવા માટે તૈયાર થાય છે. એનો અર્થ એ કે મારી એમની પ્રશંસા કરવી જ જોઈએ. એ જુદી વાત છે કે ક્યારેક એમના પતિઓને મારી પ્રશંસા કરવાની ટેવ પસંદ નથી આવતી.

નિયમ ૩: વર્તમાનમાં જીવો
બેટર-હાફે હવે નક્કી કર્યું છે કે મને રાંધતાં તો આવડવું જ જોઈએ. પાકકલા કેટલી અદ્‍ભુત છે તેનો અનુભવ કરીને હું બહુ જ પ્રભાવિત થઈ ગયો છું. સેંકડો વસ્તુઓ નિશ્ચિત પ્રમાણમાં નાખો ત્યારે એક યાદગાર વાનગી બને. એમાં જરા પણ ઓછુંવત્તું થાય તો સ્વાદ જુદો જ આવે; ભલે ને, તમે હંમેશાં ખરીદતા હો તે જ દુકાનેથી મસાલા ખરીદ્‍યા હોય. પહેલાં હું ભવિષ્યમાં જીવતો. રસોઈ બનતી હોય ત્યારે મને ચિંતા થતી કે મહેમાનોને ભાવશે કે નહીં. હવે મેં એ ચિંતા મહેમાનો પર જ છોડી દીધી છે!

નિયમ ૪: બીજા માટે સમય કાઢો
ઓચિંતાં જ તમને સમાચાર મળે કે ‘____’ એ તો ચિર વિદાય લીધી. બિચારી. તમને ત્યારે ખ્યાલ આવે કે તમે એ કોણ છે તે સમજવાની પણ કદી કોશિશ કરી નહોતી. એને બહુ બોલવાની ટેવ હતી, પણ તમે કદી એની સાંભળી જ નહીં. હવે એ પોતાનાં બધાં રહસ્યો પોતાની સાથે લઈને ગઈ.

ડૂંગરની ટોચ ક્યારે આવી જશે તે કોઈ જાણી ન શકે, એની આગાહી ન કરી શકે.પરંતુ ચડવામાં જે મઝા છે તે તો માણવી જ જોઈએ. ચડતા જૈએ તેમ સમજાતું જાય કે જીવન તો સૌંદર્યથી તરબોળ, આશ્ચર્યજનક અને સૂક્ષ્મ તાણાવાણાની બનેલી ભાતીગળ ડિઝાઇન છે.xxx

%d bloggers like this: